visir.is
2026-06-16 12:32
Á að kenna íslensku við Háskóla Íslands?
Skoðanagrein Gauta Kristmannssonar, forseta Íslensku- og menningardeildar Háskóla Íslands, þar sem hann færir rök gegn frumvarpi um skólagjöld á nemendur utan EES. Hann heldur því fram að löggjöfin muni veikja íslenskunám, miðaldafræði og alþjóðlegt hlutverk háskólans. Greinin byggir á reynslu höfundar og stöðu hans innan kerfisins frekar en tölum eða gögnum.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel skrifuð skoðanagrein forseta Íslensku- og menningardeildar gegn skólagjöldum, en skortir tölur og gögn til að undirbyggja fullyrðingar. Mótrökin eru ekki tekin á.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun, og höfundurinn er skýrt kynntur sem forseti viðkomandi deildar. Það er til bóta; lesandinn veit frá byrjun að hér talar hagsmunaaðili sem hefur bæði sérfræðiþekkingu og persónulega hagsmuni í húfi. Röksemdafærslan er skýr og vel uppbyggð: höfundurinn teiknar upp afleiðingakeðju frá gjaldtöku til fækkunar nemenda, þaðan í fjárhagslegan grundvöll deilda og að lokum til veikingar íslenskunnar sem tungumáls. Þessi keðja er sannfærandi sem rökstuðningur, en hún er einsleit; engin mótrökin eru nefnd eða tekin á. Til dæmis gæti höfundur hafa viðurkennt að fyrirsvarsmenn frumvarpsins vísa gjarnan til fjármögnunarþarfa eða reynslu annarra Norðurlanda af skólagjöldum, en kosið síðan að hafna þeim rökum. Slík meðhöndlun gagnrýni hefði styrkt pistilinn sem hugverkið.
Stærsti veikleiki greinarinnar er skortur á tölum og gögnum. Höfundurinn talar um „fjölda nemenda" og „margra milljóna króna skólagjöld" án þess að gefa upp eina einustu tölu: hversu margir nemendur utan EES eru í íslensku- og menningardeild, hversu stór hlutdeild þeirra er af heildarfjölda, eða hversu há skólagjöldin yrðu samkvæmt frumvarpinu. Forseti deildarinnar á þessar tölur og gat nýtt þær til að rökstyðja mál sitt; án þeirra verður greinin meira rithöfundarlegt álit en sérfræðigreining. Fullyrðingin um að „íslenskunám í háskóla er hornsteinninn að viðhaldi þessarar örtungu" er sett fram sem viðurkennd staðreynd, en hefði þurft tilvísun eða útskýringu til að standast sem meira en slagorð. Sem skoðanagrein frá vel hæfum aðila nýtur greinin þó virðingar; rökin eru heildstæð og málefnaleg, jafnvel þótt þau séu einhliða.