Um Vitann

Ljós í óreiðu samtímans

Vitinn er vefur sem greinir íslenska fjölmiðla með aðstoð gervigreindar. Við lesum, metum og birtum gagnrýni á íslenskar fréttagreinar — á hverri klukkustund, allan sólarhringinn, allt árið.

Lýðræði þrífst á upplýstum borgurum. Upplýstir borgarar þurfa fjölmiðla sem framkvæma störf sín vel. Vitinn vill gera það sýnilegt þegar fjölmiðlun er góð, og þegar hún er það ekki.

Vandinn

Íslendingar búa við blómlegt og fjölbreytt fjölmiðlaumhverfi. En með auknum hraða fréttaflutnings, auknum þrýstingi á framleiðslu efnis og óljós mörk á milli frétta og skoðana hefur orðið erfiðara að meta hvaða greinar eru vel unnar, og hverjar eru ekki það.

Við erum öll að kafna í efni. Við höfum minni tíma til að lesa í dýpt. Og við treystum oft nafni fjölmiðilsins fremur en að meta greinina sjálfa. Vitinn vill hjálpa þér að sjá muninn.

Lausnin

Við lesum hverja grein og metum hana á fimm þáttum faglegrar blaðamennsku: heimildagæði, hlutlægni, staðfestanleika, framsetningu og frumheimildir. Niðurstaðan er einkunn á bilinu 1–10 og stutt gagnrýni sem útskýrir hana.

Vitinn metur ekki efnið sjálft, heldur gæði blaðamennskunnar.

Hvernig virkar það?

Kerfið okkar les greinar frá öllum helstu íslenskum fréttaveitum reglulega. Greinar sem ekki eru metnar gagnrýnisverðar (t.d. fréttir frá íþróttaviðburðum eða veðri) eru síaðar frá. Greinar sem standast síuna eru sendar í dýpra mat þar sem þær fá einkunn, trúverðugleikagildi og greiningu á stjórnmálalegri staðsetningu. Við birtum aðeins greinar þar sem við teljum að gagnrýnir þeirra sé verðmæt og við birtum ekki greinar án gagnrýni.

Langflestar greinar sem kerfið skoðar fá enga einkunn — þær eru síaðar frá áður en til mats kemur. Að grein birtist ekki á Vitinn þýðir því ekki að hún sé léleg; oftast þýðir það einfaldlega að þar var ekkert tiltekið til að meta.

Óhæði

Vitinn er ekki tengdur neinum fjölmiðli, stjórnmálaflokki eða hagsmunasamtökum. Við höfum enga pólitíska afstöðu. Mat okkar á stjórnmálalegri hlutdrægni byggir á framsetningu og innihaldi greinarinnar, ekki hvort við séum sammála efninu.

Við gerum okkur grein fyrir því að gervigreind er ekki fullkomin. Við leitumst við að vera gagnsæ um hvað við erum að mæla og hvernig. Þegar við villumst, og það gerist, viljum við heyra það.

Vitinn heldur sjálfum sér við sömu kröfur og hann gerir til annarra. Sé mat á einstakri grein endurskoðað sést það á greininni sjálfri („Saga greiningar“), og breytingar á aðferð Vitans — úrtaki, kvarða og líkani — eru skráðar í Breytingarsögu. Vitinn breytir ekki birtu mati án þess að það sjáist.

Úrtak Vitans nær til helstu íslenskra fréttaveitna, þar á meðal efnis sem læst er á bak við áskrift; slíkt efni er metið með sömu aðferð og opið efni. Breytingar á úrtakinu eru skráðar í Breytingarsögu.

Vitinn er í þróun. Kerfið batnar með hverjum degi. Ef þú rekst á villur, rangar einkunnir eða eitthvað sem þér þykir miður, endilega hafðu samband.

Nafnið

Vitinn er vísun í ljósið í myrkinu, það sem lýsir leiðina heim, og vonandi leiðina að sannleikanum.