Evrópa - frá velferð til vígvæðingar
Skoðanagrein sem birt er undir merkjum aðsendra greina á Vísi, rituð í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið. Höfundur rekur aukin hernaðartengd útgjöld í Evrópu og á Íslandi og styður mál sitt með óvenju ítarlegri heimildaskrá með tenglum. Á móti kemur að stór hluti textans er endursögn á gögnum frá einum hugveitufélagsskap og andstæð rök koma hvergi við sögu.
Heimildaskráin sker sig úr. Í skoðanagrein á íslenskum vef er sjaldgæft að sjá tíu tilvísanir með slóðum, þar á meðal beint í undirritaða samstarfsyfirlýsingu Íslands og Evrópusambandsins á vef Stjórnarráðsins, hvítbók framkvæmdastjórnarinnar og svar utanríkisráðuneytisins við fyrirspurn. Höfundur gefur líka skýrt til kynna hvaðan langi kaflinn um sjóði og verkefni er kominn: yfirlit Transnational Institute. Sú gegnsæi er til fyrirmyndar og gerir lesanda kleift að rekja tölurnar sjálfur.
Vandinn liggur í samsetningu heimildanna, ekki tilvist þeirra. Uppistaða greinarinnar er nánast endursögn á tveimur skjölum frá einni hugveitu sem hefur yfirlýsta afstöðu gegn hervæðingu, og aðalviðmælandinn, Jan Øberg, er kynntur sem friðarrannsakandi en fullyrðingar hans um að engar rannsóknir styðji hagrænan ávinning af varnarútgjöldum standa ómótmæltar. Hvorki er vísað í opinberar greiningar sem komast að annarri niðurstöðu né í rökin sem liggja að baki ákvörðunum aðildarríkjanna, það er mat á öryggisógn frá Rússlandi. Það mat er einfaldlega ekki nefnt sem sjónarmið sem til er. Skoðanagrein þarf ekki jafnvægi, en hún þarf að takast á við sterkustu gagnrökin til að teljast heiðarleg röksemdafærsla, og hér er þeim sleppt.
Orðaval hallar líka meira en efni standa til: talað er um að Evrópusambandið styðji „stríðsrekstur í álfunni“ þar sem aðrir myndu tala um stuðning við varnir Úkraínu, og fullyrðingin um að „flestir Íslendingar“ vilji forðast vopnaburð er sett fram án nokkurrar könnunar til stuðnings. Þá er tekið fram að óljóst sé í hvað varnartengd útgjöld hafi runnið, sem er réttmæt ábending, en hún er studd tilvísun í frétt frá 2021 um sama efni fremur en nýrri gögn. Vel unnin og gagnleg samantekt fyrir þann sem vill sjá tölurnar á einum stað; sem röksemdafærsla er hún einhliða af ásetningi.
