visir.is
2026-06-08 09:03
STEM ævintýrið á Íslandi: Lausn við PISA-vandanum eða táknræn stefnumótun?
Skoðanagrein framhaldsskólakennara sem veltir fyrir sér hvort STEM-áhersla í íslensku menntakerfi sé raunveruleg lausn eða táknræn stefnumótun sem svar við slökum PISA-niðurstöðum. Greinin nefnir fræðilegan bakhjarl en vísar sjaldan í tilteknar rannsóknir eða heimildir. Eina áþreifanlega dæmið er stofnun fyrirtækisins STEM Ísland og samstarf þess við Háskóla Íslands.
Einkunn Vitans: 5/10
Mat Vitans
Skoðanagrein um STEM-áherslu í menntakerfinu er endurtekningarsöm og skortir nafngreindar heimildir. Röksemdafærslan er einhliða og styðst ekki við tölulegar staðreyndir.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta á forsendum röksemdarfærslu og hugverklegrar heiðarleika. Höfundur setur fram skýra meginspurningu, hvort STEM-áherslan sé raunveruleg eða táknræn, og fylgir henni nokkuð rökrétt í gegnum textann. Þó er rökstuðningurinn óvenju heimildalaus fyrir skoðanagrein sem gefur sig út fyrir fræðilega undirbyggingu. Ítrekað er vísað til ónafngreindra „fræðimanna" og „gagnrýnenda" án þess að einn einasti sé nafngreindur eða ein einasta rannsókn tilgreind; hugmyndin um „táknræna stefnumótun" er til dæmis vel þekkt fræðilegt hugtak, en höfundur nefnir hvorki Murray Edelman né aðra sem tengjast þeirri hugmyndafræði. Þetta veikir trúverðugleika greinarinnar sem fræðilegs pistils. Eina áþreifanlega sönnunargagnið er tilvísun í STEM Ísland og samstarfssamning við Háskóla Íslands, sem er sannreynanlegt, en greinin leggur ekki fram nein tölulegar staðreyndir um PISA-niðurstöður, fjárframlög til raungreinakennslu eða kennaraskort til að styðja meginröksemdina. Uppbygging textans er endurtekningarsöm: sömu rök um „orðræðu án innistæðu" birtast í minnst þremur aðskildum köflum án þess að ný rök eða dæmi bætist við. Framsetningin hneigist í eina átt, gagnrýni á STEM-áherslu, án þess að höfundur meti raunverulegan árangur af slíkum aðgerðum í öðrum löndum eða nefni mótröksemdir. Sem skoðanagrein er þetta ásættanlegt en hefði orðið mun sannfærandi ef höfundur hefði nefnt tiltekin gögn, nafngreint fræðimenn eða tekist á við gagnrök.