Ný könnun: Naumur meirihluti ætlar að segja nei - Algjör viðsnúningur meðal ungs fólks
Endurvinnsla á frétt RÚV um þjóðarpúls Gallup, þar sem heimildir eru nafngreindar og aðferðafræði könnunarinnar birt: dagsetningar, úrtaksstærð, þátttökuhlutfall og sú staðreynd að munurinn er ekki tölfræðilega marktækur. Á móti kemur að fyrirsögnin talar um „algjöran viðsnúning“ á sama tíma og textinn viðurkennir að munurinn sé innan vikmarka, og skýringartilraun um TikTok byggir eingöngu á ótilgreindri umræðu á samfélagsmiðlum.
Það sem greinin gerir rétt er ekki lítilræði: Gallup er nefnt sem framkvæmdaraðili, RÚV sem upprunamiðill fréttarinnar, og lesandinn fær dagsetningar könnunar, úrtaksstærð (4.583) og þátttökuhlutfall (39,1%). Enn betra er að tekið er skýrt fram að munurinn á já og nei er ekki tölfræðilega marktækur, og að hugsanlega búi eitthvað í samsetningu úrtaksins að baki sveiflunni hjá yngsta aldurshópnum. Sá fyrirvari er sjaldgæfari í íslenskri könnunarfréttamennsku en hann ætti að vera.
Gallinn liggur í tveimur atriðum. Fyrirsögnin fullyrðir „algjöran viðsnúning“ þótt heildarmunurinn sé innan vikmarka og undirhópatalan, sem viðsnúningurinn hvílir á, sé sett fram án upplýsinga um fjölda svarenda í aldursbilinu 18 til 29 ára. Þar eru vikmörkin margfalt breiðari og lesandinn fær engar forsendur til að meta hversu þung talan er. Miðillinn hefði getað spurt Gallup einfaldrar spurningar um úrtaksfjölda í hópnum; það var ekki gert.
Efnisgreinin um TikTok er svo hreint aðskotaefni. Þar er skýring á sveiflunni reist á því að „á samfélagsmiðlum hefur borið töluvert á umræðum“, sem er engin heimild. Enginn er nafngreindur, engin gögn um birtingu kosningaauglýsinga eru lögð fram, og fullyrðingin um að Nei-hreyfingin sé þar meira áberandi en Já-hreyfingin er ósannreynanleg innan fréttarinnar. Hvorug hreyfingin fær orðið.
Niðurstaðan: læsileg og að mestu ábyrg endurvinnsla með óvenju góðum aðferðafræðilegum fyrirvörum, dregin niður af fyrirsögn sem er sterkari en tölurnar bera og af óheimildaðri skýringartilraun sem hefði átt að vera hreinsuð út eða staðfest.
