visir.is
2026-05-13 19:41
Viljum við tryggja sjálfstæði fatlaðs fólks?
Skoðanagrein eftir formenn Sjálfsbjargar og NPA miðstöðvarinnar þar sem þau gagnrýna hægfara innleiðingu NPA-þjónustu og krefjast skýrari ábyrgðar ríkis og sveitarfélaga. Greinin vísar í lögbundin markmið, tölulegar staðreyndir um fjölda samninga og landfræðilega dreifingu þjónustunnar. Höfundar eru hagsmunaaðilar og greinin er skýrt merkt sem skoðun.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel rökstudd skoðanagrein hagsmunaaðila um NPA-þjónustu, studd tölum úr lögum og opinberum gögnum. Hefði mátt vísa í rannsóknir og nefna sjónarmið sveitarfélaga.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og höfundar eru nafngreindir sem formenn hagsmunasamtaka, sem gefur lesandanum strax viðeigandi samhengi til að meta efnið. Röksemdafærslan er vel uppbyggð: höfundar vísa í tiltekin lög (lög um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir frá 2018), í töluleg markmið þeirra laga (150 samningar 2021, 172 árið 2022), í raunverulegan fjölda samninga (127 árið 2025), í kostnaðarskiptingu (25/75) og í samning Sameinuðu þjóðanna sem fékk lagagildi 3. desember 2025. Þessar fullyrðingar eru sannreynanlegar í opinberum gögnum, og greinin nefnir jafnframt skort á opinberum gögnum um raunverulega eftirspurn, sem er heiðarleg viðurkenning á takmörkun eigin röksemdafærslu.
Styrkur greinarinnar felst í nákvæmri landfræðilegri lýsingu á dreifingu NPA-samninga, þar sem vísað er til einstakra sveitarfélaga og svæða. Umfjöllunin um beingreiðslusamninga og gerviverktakafyrirkomulag er efnisleg og rökstudd, þótt hún sé augljóslega sett fram frá sjónarhóli þeirra sem tala máli NPA-fyrirkomulagsins. Það er eðlilegt í skoðanagrein og dregur ekki úr gæðum hennar. Veikleiki greinarinnar er helst sá að fullyrðingin um að NPA hafi „sannað sig sem það þjónustuform sem langsamlega best tryggir sjálfstæði" er sett fram án tilvísunar í rannsóknir eða samanburðargögn; slík heimild hefði styrkt rökin. Að sama skapi er hvergi nefnd sjónarmið sveitarfélaga um hvers vegna samningsfjöldi hefur ekki náð markmiðum laganna, en þar sem um skoðanagrein er að ræða er sú krafa væg. Heildarmatið er að greinin stenst vel sem rökstudd hagsmunagrein með sannreynanlegum staðhæfingum.