visir.is
2026-05-28 07:30
Saga af tveimur krónum: Rétturinn til að drukkna í nafni fullveldis
Skoðanagrein Sveins Atla Gunnarssonar ber saman íslensku og dönsku krónuna og heldur því fram að sjálfstæð peningastefna Íslands kosti heimili og fyrirtæki gríðarlegar upphæðir í formi hárra vaxta. Höfundur nýtir sögulegan samanburð á neysluverðsvísitölum og stýrivaxtamun til að rökstyðja þá afstöðu sína að Ísland ætti að nálgast ESB-samstarf. Greinin er birt sem skoðun og höfundur gefur sig fram sem ESB-sinnaðan hagsmunaaðila.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel skrifuð skoðanagrein ESB-sinna um kostnað íslensku krónunnar. Tölur eru yfirleitt sannreynanlegar, en lykilfullyrðing um 30 milljarða er heimildarlaus og gagnrök fá of litið rými.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og höfundur lýsir sér sem ESB-sinni í undirskrift, sem er til fyrirmyndar hvað gagnsæi varðar. Sem rökvísindi stendur greinin vel: samanburður neysluverðsvísitalna frá 1970 (100 á móti um 856 hjá Dönum, 157.000 hjá Íslendingum), stýrivaxtabilin á nokkrum tímabilum (18% árið 2008, 9,25% á verðbólguári, 7,5% í maí 2026) og tilvísun í ERM II fastgengisstefnu Dana eru tölur sem lesandinn getur borið saman við opinber gögn frá Hagstofu Íslands, Danmarks Statistik og seðlabönkum landanna. Sérstaklega nýtist vel að ná utan um kjarna málsins, þ.e. vaxtamuninn, og útskýra hvers vegna hann skiptir máli fyrir hverja fjölskyldu.
Helstu veikleikar eru þó nokkrir. Í fyrsta lagi er fullyrðingin um „30 milljarða króna fyrir hverja vaxtamunarprósentu" sett fram án tilvísunar í tiltekin gögn eða útreikninga; höfundur segir „samkvæmt nýlegum gögnum" en gefur enga heimild. Þar skorti betri tilvísun, jafnvel í skoðanagrein. Í öðru lagi er rökstuðningurinn nokkuð einhliða, og höfundur mætir andmælunum (t.d. höggdeyfiskostnaðarrökunum) á skemmtilegan en yfirborðslegan hátt. Gagnrök sem hagfræðingar hafa fært fram, til dæmis um áhættu gagnvart ósamhverfum áföllum innan myntsvæðis eða erfiðleika smáríkja innan evrusvæðisins (eins og Grikkland og Portúgal mátu 2010 til 2015), fá enga umfjöllun. Höfundur gerir lítið úr sjálfstæðisrökum með kaldhæðni frekar en gagnrýninni greiningu. Sú nálgun er lögmæt í skoðanagrein, en dregur úr hugrænum heiðarleika röksemdafærslunnar. Þriðja atriðið varðar tímasetninguna á vöxtum: fullyrðingin um að íslenskir stýrivextir séu 7,5% í maí 2026 „og fari hækkandi" er ekki studd neinum opinberum tilkynningum Seðlabankans í greininni sjálfri. Sem heild er greinin vel skrifuð skoðun með skýrri röksemdafærslu og nokkuð góðu grunni í staðreyndum, en skortir á gagnsæi í lykilfullyrðingu og á hugrænan heiðarleika gagnvart gagnrökum.
