Vaxtahækkun er skattahækkun á rangan hóp
Skoðanagrein Stefáns Ólafssonar, prófessors emeritus við HÍ, þar sem hann líkir vaxtahækkunum Seðlabankans við skattahækkanir á rangan hóp. Greinin byggir á pólitískri og hagfræðilegri röksemdafærslu frekar en nýrri gagnasöfnun, og er skýrt merkt sem umræðugrein.
Greinin er birt sem umræðugrein og ber að meta hana sem slíka: á forsendum rökstuðnings og hugræns heiðarleika, ekki heimildajafnvægis. Röksemdafærslan er samfelld og skýr: vaxtahækkanir séu ígildi skattahækkana sem bitni aðallega á tekjulægri og skulduðum hópum, á meðan efnameiri hópar fari varhluta. Þetta er pólitískt sjónarhorn sem vert er að setja fram og má vel flokka sem vinstri sinnað í efnahagsmálum.
Það sem veikir greinina fagfræðilega er hversu lítið er um tölulegan rökstuðning. Höfundur fullyrðir til dæmis að afborganir af óverðtryggðum lánum hafi hækkað „á bilinu 100 til 200 þúsund krónur á mánuði" hjá mörgum fjölskyldum, án þess að vísa í gögn eða útreikninga. Sambærilega er fullyrðingin um „ofurhagnað banka" sett fram án tilvísunar í ársreikninga eða tölfræði. Fyrir akademískan sérfræðing væri eðlilegt að styðja slíkar staðhæfingar betur, jafnvel í skoðanagrein. Höfundur vísar reyndar í fyrri greinar sínar í Heimildinni til frekari lesturs, sem er til bóta. Raunar er vel gert að vísa í Adam Smith, Keynes og fleiri hugsuði til að ramma inn röksemdafærsluna sögulega. Veikleikinn er samt skýr: meginfullyrðingar um dreifingu byrða og árangur peningastefnunnar standa á rökfræðilegum grunni frekar en mælanlegum sönnunargögnum, sem dregur úr sannfæringarkrafti greinarinnar jafnvel sem skoðanaskrif.
