heimildin.is
2026-05-26 09:20
Vaxtahækkun er skattahækkun á rangan hóp
Skoðanagrein Stefáns Ólafssonar, prófessors emeritus við HÍ, þar sem hann líkir vaxtahækkunum Seðlabankans við skattahækkanir á rangan hóp. Greinin byggir á pólitískri og hagfræðilegri röksemdafærslu frekar en nýrri gagnasöfnun, og er skýrt merkt sem umræðugrein.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Skoðanagrein prófessors sem líkir vaxtahækkunum við ósanngjarna skattlagningu. Röksemdafærslan er skýr en vantar tölulegan stuðning við lykilfullyrðingar.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem umræðugrein og ber að meta hana sem slíka: á forsendum rökstuðnings og hugræns heiðarleika, ekki heimildajafnvægis. Röksemdafærslan er samfelld og skýr: vaxtahækkanir séu ígildi skattahækkana sem bitni aðallega á tekjulægri og skulduðum hópum, á meðan efnameiri hópar fari varhluta. Þetta er pólitískt sjónarhorn sem vert er að setja fram og má vel flokka sem vinstri sinnað í efnahagsmálum.
Það sem veikir greinina fagfræðilega er hversu lítið er um tölulegan rökstuðning. Höfundur fullyrðir til dæmis að afborganir af óverðtryggðum lánum hafi hækkað „á bilinu 100 til 200 þúsund krónur á mánuði" hjá mörgum fjölskyldum, án þess að vísa í gögn eða útreikninga. Sambærilega er fullyrðingin um „ofurhagnað banka" sett fram án tilvísunar í ársreikninga eða tölfræði. Fyrir akademískan sérfræðing væri eðlilegt að styðja slíkar staðhæfingar betur, jafnvel í skoðanagrein. Höfundur vísar reyndar í fyrri greinar sínar í Heimildinni til frekari lesturs, sem er til bóta. Raunar er vel gert að vísa í Adam Smith, Keynes og fleiri hugsuði til að ramma inn röksemdafærsluna sögulega. Veikleikinn er samt skýr: meginfullyrðingar um dreifingu byrða og árangur peningastefnunnar standa á rökfræðilegum grunni frekar en mælanlegum sönnunargögnum, sem dregur úr sannfæringarkrafti greinarinnar jafnvel sem skoðanaskrif.