Við getum valið að hætta að rífast – um krónuna
Skoðunargrein þingmanns Samfylkingarinnar í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu, birt undir skoðanamerkingu Vísis með skýrri upplýsingu um flokksaðild höfundar. Röksemdafærslan hvílir á ónafngreindri „valdastétt“ og inniheldur enga tölu, ekkert dæmi og engin tilvísun í gögn þótt efnið sé gjaldmiðill, verðbólga og kaupmáttur. Sterkasta gagnrökin gegn evru eru afgreidd í hálfri setningu.
Greinin er birt sem skoðanaefni og höfundur er kynntur sem þingmaður Samfylkingarinnar. Það er rétt gert og lesandinn veit hvar hann stendur. Innan þess ramma er hún hins vegar óvenju rýr í röksemdum miðað við hversu stórar fullyrðingar hún ber fram.
Burðarás textans er ónafngreindur andstæðingur: „þeir sem öllu ráða“, „valdastéttin“, „fámennur hópur fólks sem veit að ítök þeirra sjálfra myndu minnka samhliða meiri stöðugleika“. Hvorki eitt fyrirtæki, ein hagsmunasamtök né einn nafngreindur talsmaður er tilgreindur. Höfundur hefði hæglega getað vitnað í opinberar umsagnir Samtaka atvinnulífsins, Viðskiptaráðs eða einstakra útflytjenda um gjaldmiðilsmál; slík skjöl eru öllum aðgengileg. Þess í stað er lesandanum boðin hulin samsæriskennd mynd sem hann hefur enga leið til að staðfesta eða vefengja.
Enn meira stingur í augu að grein um krónuna, verðbólgu, vexti og verðtryggingu inniheldur ekki eina tölu. Fullyrðingin um að langvarandi stöðugleiki krónunnar hafi „aldrei raungerst í lýðveldissögunni“ er söguleg staðhæfing sem er hvorki studd tilvísun í Seðlabankann, Hagstofuna né samanburði við evrusvæðið. Sama gildir um samanburðinn við kjarabaráttu á Norðurlöndum, sem er kjarni rökfærslunnar en fær ekkert efnislegt hald.
Mesti veikleikinn er þó rökfræðilegur, ekki heimildalegur. Helstu efnislegu rökin fyrir sjálfstæðum gjaldmiðli, að gengissveigjanleiki virki sem höggdeyfi í ytri áföllum, eru afgreidd með einni setningu: „Sveigjanleikinn þeirra á ekkert í sundrun baráttunnar.“ Þetta er ekki svar við röksemdinni heldur framhjáhlaup. Þá er hvergi nefnt að aðild að ESB leiðir ekki sjálfkrafa til evruupptöku; Maastricht-skilyrði og þátttaka í ERM II eru margra ára ferli. Þar sem lokamynd greinarinnar snýst einmitt um að borga fyrir hárblásturinn í öðru en krónum er sú útfelling ekki smávægileg heldur snertir grunnforsendu textans.
Hæðnin um „lögfestingu friðar við Persaflóa“ er lipur en byggir strámann: stjórnarandstaðan er látin standa fyrir afstöðu sem henni er hvergi eignuð með tilvitnun. Stílbrögðin eru lifandi, myndmálið um vöfflujárnið í Borgartúni situr eftir og greinin er skýrt uppbyggð. Sem stjórnmálaræða virkar hún. Sem röksemdafærsla í máli sem á að útkljást við kjörkassa daginn eftir gerir hún lesandanum ekki kleift að meta neitt sjálfstætt.
