Milljarða ávinningur af evru – fyrir heimilin, fyrirtækin, ríkið, sveitarfélögin og þjóðina alla
Skoðanagrein fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst þar sem höfundur setur fram eigið mat á kostnaði krónunnar: 1.484 til 1.954 milljarðar króna á ári, eða 33 til 43 prósent af landsframleiðslu. Tölurnar eru sóttar í rit höfundar sjálfs á eigin vefsíðu og aðferðin er ekki sýnd. Þrátt fyrir ýmsa fyrirvara stangast lokaáskorunin um að skoða „allan teninginn“ á við það að greinin skoðar aðeins eina hlið hans.
Greinin er birt undir skoðanamerki Vísis, og það er eðlilegt: hér er verið að hvetja til ákveðinnar niðurstöðu í atkvæðagreiðslu. En umfang talnanna kallar á harðari mælistiku en venjuleg skoðanagrein. Þegar höfundur segir að kerfisáhrifin séu 33 til 43 prósent af landsframleiðslu á ári er eina tilvísunin hlekkur á betrilifskjor.is, vefsíðu höfundar sjálfs. Forsendur, útreikningar og aðferðafræði eru hvergi sýnd í greininni. Lesandinn getur ekki sannreynt neitt af þessu innan greinarinnar; hugsanlega er það stutt í ritinu sem vísað er til, en þá hefði höfundur átt að draga meginforsendurnar fram í dagsljósið.
Tvær fullyrðingar standa sérstaklega illa. Sú fyrri er að heimili með 50 milljóna króna lán fengi 250 þúsund krónum meira á mánuði, þrjár milljónir á ári, sem er sex prósent af lánsfjárhæðinni og talsvert meira en vaxtamunurinn sem höfundur sjálfur setur á fjögur til fimm prósentustig. Sú síðari er að verðlag á Íslandi sé 35 til 40 prósent hærra en á evrusvæðinu og að vextir séu „megin ástæða“ þess. Þar er stórri, umdeildri orsakaskýringu slegið fram sem staðreynd, án þess að nefna markaðsstærð, fjarlægð, flutningskostnað, launastig, tolla eða skattkerfi. Þetta er ekki smávægilegt: það er kjarninn í röksemdafærslunni.
Höfundur á það sem hann á. Hann setur fram fyrirvara um að landsframleiðsla myndi ekki vaxa um 33 prósent á einu ári, nefnir að hærri vextir gagnist sparifjáreigendum, og segir skýrt að atkvæðagreiðslan snúist um viðræður, ekki upptöku evru. Bakgrunnur hans hjá EBRD er gefinn upp. En sá sem endar greinina á áskorun um að skoða málið frá öllum hliðum verður að sýna í verki að hann hafi gert það sjálfur. Hér er ekki eitt orð um sjálfstæða peningastefnu, aðlögun gengis í ytri skellum, ERM II, tímalengd aðildarferlis eða reynslu evruríkja í skuldakrísunni. Ritstjórnin hefði líka mátt lesa yfir: setningabrot og samlímd orð eru víða.
Niðurstaða: einhliða málflutningur með óvenju stórar tölur sem hvíla á eigin, óritrýndu riti höfundar, og ein umdeild orsakaskýring sett fram sem staðreynd. Það dregur greinina niður þótt framsetningin sé skýr og fyrirvarar til staðar.
