Sigmundur Ernir skrifar: Við erum öll af sömu verðbólgukynslóðinni
Skoðunargrein Sigmundar Ernis um krónuna og evruna byrjar sem vel skrifuð minningabrot en endar á tölum sem eru bæði óvísaðar og innbyrðis ósamkvæmar. Fullyrðingar um þúsund milljarða árlegan kostnað og 250 þúsund króna mánaðarlegan ávinningur heimila eru settar fram sem sannaðar staðreyndir án þess að nokkur greining sé nefnd. Sterkur stíll, veikur rökstuðningur þar sem mest reynir á.
Greinin er birt sem skoðunarefni og verður því metin á forsendum röksemdafærslu, ekki heimildajafnvægis. Á þeim mælikvarða hrynur hún þar sem hún ætti að standa styrkust.
„Fræðilegar greiningar sýna og sanna“ er þyngsta setning greinarinnar og jafnframt sú óábyrgasta. Hvaða greiningar? Hverjir gerðu þær, hvenær, á hvaða forsendum? Höfundur nefnir enga stofnun, enga skýrslu, engan höfund. Þetta eru ekki jaðaratriði heldur burðarásinn í niðurstöðu greinarinnar: þúsund milljarðar á ári, 500 til 700 milljarða ávinningur af evruupptöku, 250 þúsund krónur á mánuði í vasa hvers heimilis. Lesandi hefur enga leið til að sannreyna neitt af þessu innan greinarinnar. Í skoðanaskrifum má vissulega sleppa neðanmálsgreinum, en þegar tölur eru kynntar með orðunum „sýna og sanna“ er höfundur að krefjast trausts sem hann réttlætir ekki.
Verra er að talnaröðin gengur ekki upp á eigin forsendum. Ef kostnaðurinn er þúsund milljarðar og það samsvarar fjórðungi af landsframleiðslu, þá er landsframleiðslan um fjögur þúsund milljarðar. Viðbótarávinningur upp á 500 til 700 milljarða væri þá á bilinu 12 til 17 prósent, ekki „að minnsta kosti þriðjungur“ eins og fullyrt er í næstu málsgrein. Höfundur virðist ýmist leggja saman tvær ólíkar stærðir eða skipta um viðmið á milli setninga. Þetta er ekki smávægileg ónákvæmni heldur reikningsvilla í sjálfri niðurstöðunni.
Andstæðingurinn í greininni er nafnlaus: „peningaöflin“, „aðallinn á Íslandi“, þeir sem „öskra“ eftir einokun og samráði. Þessi framsetning er þægileg fyrir höfundinn því ónefndur andstæðingur getur hvorki svarað fyrir sig né verið sannreyndur. Heiðarlegri grein hefði nefnt hverjir standa gegn myntbreytingu og af hvaða ástæðum.
Þá er engin viðurkenning á mótrökum. Sveigjanleiki sjálfstæðrar myntar sem höggdeyfir, Maastricht-skilyrðin, missir sjálfstæðrar peningastefnu, reynsla evruríkja í kreppunni eftir 2010: ekkert af þessu er nefnt, ekki einu sinni til að hafna því. Skoðanagrein þarf ekki að vera hlutlaus, en hún verður sterkari, ekki veikari, af því að takast á við bestu rökin á móti.
Það sem greinin gerir vel er persónulegi þátturinn. Seðlarnir með Hannesi Hafstein, Brynjólfi biskupi og Einari Ben, núllin sem skorin voru af 1981, þorskurinn á krónunni: þetta er lifandi og áhrifarík mynd af verðbólgusögu heillar kynslóðar og hún kemur boðskapnum betur til skila en talnaflóðið í lokin. Höfundur hefði mátt treysta þeirri frásögn og annaðhvort sleppa stórtölunum eða vísa í heimildir fyrir þeim.
