vb.is
2026-04-06 08:50
Loftsókn gegn háhyrningum við Ísland
Greinin fjallar um sögulegar aðgerðir gegn háhyrningum við Ísland á sjötta áratugnum, þar sem íslenskir sjómenn og bandarískir hermenn beittu skotvopnum og djúpsprengjum til að verjast ágangi hvalanna á síldarmiðum. Byggt er á samtímaheimildum úr fjölda íslenskra dagblaða og óbirtu ritverki Friðþórs Eydals um bandaríska varnarliðið.
Einkunn Vitans: 9/10
Mat Vitans
Ítarleg og vel heimildaða sögufrétt um háhyrningadrápin á sjötta áratugnum. Byggt á fjölda dagblaðaheimilda og óbirtu ritverki, gagnsæ heimildarkeðja.
Gagnrýni Vitans
Þetta er vel unnin sögufrétt sem byggir á óvenjulega fjölbreyttum og skýrt tilgreindum heimildum. Blaðamaðurinn vitnar beint í Vísi, Tímann, Morgunblaðið, Þjóðviljann, Alþýðublaðið, Ægi, The White Falcon og óbirt skrif Friðþórs Eydals, og gefur dagsetningar og samhengi hverju sinni. Þetta er ágætt dæmi um sagnfræðilega fréttamennsku þar sem heimildarkeðjan er gagnsæ og lesandinn getur sannreynt flest allt. Greinin heldur jafnframt nokkru jafnvægi: gagnrýnisraddir, eins og skipstjórinn Guðni Jónsson og Jóhannes úr Kötlum, fá rými, auk fiskifræðingsins dr. Hermanns Einarssonar sem varpar ljósi á vísindahlið málsins. Eitt mætti betur fara: greinin hefði styrkst ef eitthvert nútímasjónarhorn hefði verið bætt við, til dæmis stutt umsögn frá líffræðingi eða siðfræðingi um hvernig litið er á þessar aðgerðir í dag. Frásögn Edwards D. Smith er eina beina vitnisburðin frá hermegin og hún er áhrifamikil, en byggir alfarið á Friðþórs-ritinu; engin önnur heimild styður hana sérstaklega, þó ekkert bendi til vandkvæða þar. Á heildina litið er þetta traust og ítarleg sagnfræðileg umfjöllun sem stenst vel.