Ellefu athugasemdir sendar kosningaeftirliti ÖSE: Benda á gat í íslenska kosningakerfinu
Nútíminn byggir fréttina á formlegu erindi Samtaka skattgreiðenda til ÖSE/ODIHR og styður hana með dagsettum tilvitnunum í svar Landskjörstjórnar, texta á vef Stjórnarráðsins og kostnaðartölur ráðuneytisins. Skjalavinnan er óvenju gagnsæ, meðal annars þegar tekið er fram að skjáskot úr nafnlausu erindi hafi ekki verið sannreynd. Á móti kemur að Utanríkisráðuneytið, sem gagnrýnin snýr að, fær enga rödd og enginn óháður sérfræðingur er kallaður til um meint kerfisgat.
Sterkasti hluti fréttarinnar er skjalagrunnurinn. Tilvitnunin í svar Landskjörstjórnar 26. ágúst er bein, dagsett og sannreynanleg, sama gildir um lokaorð greinar utanríkisráðherra á vef Stjórnarráðsins og um breytinguna á kostnaðarmatinu frá 21. júní til uppfærslunnar í ágúst. Fréttin gerir líka rétt í því að taka fram að sameiginlegar leiðbeiningar ODIHR og Feneyjanefndarinnar séu viðmið, ekki bindandi lög. Það er nákvæmni sem sést sjaldnar en skyldi.
Sérstaklega ber að nefna meðferðina á nafnlausa erindinu. Blaðamaðurinn kemur skýrt til skila að Samtök skattgreiðenda hafi hvorki samið skjalið né sannreynt Facebook-skjáskotin, en hafi þó sannreynt hitt. Þessi aðgreining er fagleg og lesandinn veit hvar hann stendur. Efnið er samt áframsent í frétt undir merki miðilsins án þess að ritstjórnin sjálf hafi staðfest það, og þar hefði mátt gera meira en að endurtaka fyrirvara heimildarmannsins.
Alvarlegasti gallinn er einsleit raddflóra. Öll fréttin er byggð á sjónarhorni og röksemdafærslu eins hagsmunasamtaka; Utanríkisráðuneytið, sem gagnrýnin beinist að, fær ekkert svar utan þess sem áður stóð á eigin vef um að tölur hafi verið uppfærðar „að teknu tilliti til fjölmiðlaumfjöllunar dagana á undan“. Ekki er greint frá því hvort ráðuneytið hafi verið beðið um viðbrögð. Þá er engum óháðum sérfræðingi í kosningarétti eða stjórnsýslurétti stefnt til að leggja mat á það hvort raunverulega sé um lagalegt gat að ræða eða hvort úrræði liggi annars staðar, til dæmis hjá umboðsmanni Alþingis eða í kæruferli vegna kosninga. Fullyrðingin um að ekkert stjórnvald hafi umboð er borin fram sem lýsing samtakanna, en hún fær að standa sem eina túlkunin í boði.
Smærri atriði: talan um tæplega 17.900 kjósendur og 6,6 prósent á kjörskrá er ekki tengd nafngreindri heimild í fréttinni sjálfri. Hún gæti vel verið úr opinberum tölum Landskjörstjórnar eða úr erindinu sem vitnað er til, en lesandinn getur ekki sannreynt hana út frá greininni einni.
Framsetningin fylgir að mestu ramma samtakanna: fyrirsögnin er þó rétt eignuð („Benda á“) og textinn notar orðalag eins og „það sem þau telja kerfisgat“. Það heldur greininni frá því versta. Niðurstaðan er samt frétt sem flytur erindi hagsmunasamtaka af talsverðri nákvæmni en gerir ekki tilraun til að prófa það gegn þeim sem gagnrýnin snýr að.
