Óákveðnir hallist jafnan að minni breytingum
Frétt Vísis byggir á viðtali við nafngreindan stjórnmálafræðing um nýjustu könnun Maskínu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna og er óvenju upplýsandi um aðferðafræði: dagsetningar, svarendafjöldi, hlutfall óákveðinna og undirhópastærðir eru öll gefin upp. Á móti vantar vikmörk, og fréttin fjallar um örsmáa hreyfingu í yngsta aldurshópnum eins og hún sé raunveruleg breyting. Framsetningin er hlutlaus og enginn áherslumunur milli já- og nei-hliðar.
Það sem greinin gerir vel er sjaldgæft í íslenskri könnunarumfjöllun: hún nefnir að kannanir hér séu birtar án líkans um líklega kjósendur, að svörun ungs fólks sé lakari, að tölurnar nái aðeins til þeirra sem taka afstöðu, og hún gefur upp hversu margir voru í yngsta hópnum, 193 og 232. Blaðamaðurinn tekur meira að segja fram að ekki komi fram hversu stór hluti ungs fólks sé óákveðinn. Heimildin er nafngreind, könnunin er nafngreind og tímaröðin frá júní til ágúst er sannreynanleg.
Vikmörkin eru samt hvergi nefnd, og það er ekki smáatriði í þessari frétt. Forskot upp á 2,6 prósentustig í könnun með 1.019 svarendum er innan hefðbundinna vikmarka, og í undirhópi með 193 svarendum er 1,9 stiga sveifla frá 50,7 í 48,8 nánast merkingarlaus. Þrátt fyrir það fær hún sinn eigin millititil, „Ungt fólk naumlega á nei-hliðinni“, og er sett fram sem viðsnúningur. Hér hefði ein setning um óvissubil dregið allt annan lestur fram.
Einnig hefði mátt spyrja hver lét gera könnunina og hvernig úrtakið var valið; það er staðlað gagnsæisatriði þegar könnun er uppspretta forsíðufréttar. Ein rödd stýrir greiningunni, sem er réttlætanlegt í viðtalsformi, en annar sérfræðingur um vikmörk og undirhópagreiningu hefði styrkt fréttina umtalsvert.
Niðurstaða: fagleg og hlutlaus vinna með nafngreindri heimild og óvenju góðu gagnsæi um aðferð, en tölfræðileg varkárni brestur einmitt þar sem hún skiptir mestu máli.
