visir.is
2026-08-21 12:30
Fullveldi - ættaróðal eða verkfæri sjálfstæðrar þjóðar?
Skoðanagrein Mörthu Árnadóttur, stjórnmálafræðings, um hugmyndina um fullveldi í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður 29. ágúst. Greinin rökstyður að fullveldi sé verkfæri sem hægt sé að beita með mismunandi hætti, ekki eignarhlutur sem annaðhvort er varðveittur eða afhentur. Röksemdafærslan hallar greinilega að ESB-viðræðum án þess að gagnrök séu vegin.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Vel rituð skoðanagrein um fullveldi og ESB, en einhlið: gagnrök ESB-andstæðinga fá ekkert rými og lokasetningin einfaldar atkvæðagreiðsluna verulega.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta sem slíka. Röksemdin er vel uppbyggð og rituð af faglegri hendi: Martha Árnadóttir notar hliðstæðu einstaklingsins og samfélagssamningsins til að útskýra hvers vegna skuldbindingar þurfi ekki að jafnast á við tap á frelsi. Þetta er skýrt og aðgengilegt. Hins vegar er veikleiki greinarinnar sá að hún setur upp tvískipta mynd, þar sem fullveldi sem „ættaróðal" er stillt upp sem einföldun en „verkfæri" sem hið upplýsta val, án þess að taka á helstu gagnrökum ESB-andstæðinga með nokkurri alvöru. Engin dæmi eru nefnd þar sem smáríki hafa tapað áhrifum innan ESB, né er vikið að stofnanalegum takmörkunum á áhrifavaldi lítilla aðildarríkja. Lokasetningin er hvað áhugaverðust: höfundur heldur því fram að atkvæðagreiðslan 29. ágúst snúist „aðeins" um hvort beita megi fullveldinu betur, sem er verulega einfölduð lýsing á pólitísku vali og nálgast málflutning fremur en greiningu. Sem skoðanagrein er þetta samt ásættanleg pólitísk rökvísa, og höfundur er nafngreindur og kynnt sem stjórnmálafræðingur, sem gefur lesandanum samhengi.
