Það vaknar enginn með sæstreng í bakgarðinum
Skoðanagrein um sæstreng og forræði Íslands yfir orkuauðlindum, birt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður. Greinin er óvenju vel skjalfest fyrir aðsenda grein, með tilvísunum í ákveðnar greinar sáttmálans um starfshætti ESB, dómsmál og nafngreinda álitsgerð þriggja lögfræðinga. Röksemdafærslan beinist þó að veikustu útgáfu andstæðra sjónarmiða og fullyrðingatónninn er ákveðnari en heimildirnar sjálfar leyfa.
Greinin er birt undir skoðanamerki og verður því vegin á forsendum röksemda, ekki heimildajafnvægis. Þar stendur hún vel: neðanmálsgreinarnar eru sjaldgæflega vandaðar á íslenskum skoðanavettvangi. Tilvísun í 194. gr. og 345. gr. sáttmálans um starfshætti ESB, mál C-594/18 P, sameinuð mál T-684/19 og T-704/19, ályktanir allsherjarþings SÞ nr. 626 og 1803, auk álitsgerðar sem er dagsett og höfundar hennar nafngreindir. Lesandi getur flett þessu upp. Starf höfundar sem aðstoðarmanns orkumálaráðherra er einnig upplýst, sem er nauðsynlegt og rétt gert.
En hér er misræmi milli tóns og heimilda. Í meginmáli er slegið föstu: „Punktur.“ Í neðanmálsgrein 1 er vitnað til álitsgerðar sem segir að dómur Almenna dómstólsins veiti „vísbendingu um“ hvar valdið liggi. Höfundur breytir vísbendingu í afdráttarleysi. Þá er strámaður í kjarna greinarinnar: sterkustu röksemdir gegn ESB-aðild í orkumálum snúast ekki um að erlendir aðilar mæti með kapal í óþökk stjórnvalda, heldur um samkeppnis- og ríkisstyrkjareglur, þrýsting á tengingu og stöðu Landsvirkjunar. Þeirri útgáfu er ekki svarað. Grænlandsklausan vinnur líka gegn sjálfri sér: fyrst er dregið upp að stórveldi svífist einskis um þjóðarétt, síðan er lagalegur varnargarður talinn algildur.
Ein fullyrðing er beinlínis ónákvæm. Að einkavæðing Landsvirkjunar „gangi beinlínis gegn“ sáttmálanum stangast á við höfundarins eigin neðanmálsgrein 3: 345. gr. er hlutlaus um eignarhald og felur ákvörðunina íslenskum stjórnvöldum. Rétt niðurstaða er að ESB geti ekki krafist einkavæðingar, ekki að sáttmálinn banni hana. Sömuleiðis er tollabandalag sett fram sem sjálfsagt skynsamlegt án þess að kostnaður við sjálfstæða viðskiptastefnu sé nefndur.
Niðurstaða: vel skjalfest og upplýsandi framlag til umræðu sem oft fer fram án tilvísana, en of afdráttarlaus fyrir eigin heimildir og velur sér auðveldan andstæðing. Sæmileg skoðanagrein, ekki óskeikul.
