Sigmundur Ernir skrifar: 29. ágúst er stærsti vaxtaákvörðunardagur Íslendinga
Skoðanapistill sem tengir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við ESB beint við vaxtakjör íslenskra heimila. Höfundur styðst við eitt nafngreint viðtal, opinberar stýrivaxtatölur og persónulegar frásagnir, en meginfullyrðing pistilsins um 477 milljóna endurgreiðslu er sótt í ónafngreinda samfélagsfærslu. Rökfærslan gengur út frá því sem ósagt er: að aðildarviðræður leiði til lægri vaxta.
Pistillinn er birtur sem skoðun og því er hann metinn á forsendum röksemda, ekki jafnvægis. Sterkasti hlekkurinn er nafngreindur og sannreynanlegur: Þorvaldur Gissurarson hjá ÞG-verki í sjónvarpsviðtali, með tölu um 100 milljóna aukakostnað á ári og bein tilvitnun. Stýrivaxtatölur frá Svíþjóð og Íslandi eru sömuleiðis auðvelt að fletta upp, og frásagnirnar af sonunum þrem eru heiðarlega framsettar sem persónuleg reynsla, ekki sem gögn.
Veikleikarnir eru tveir og þeir eru efnislegir. Talan sem allur pistillinn hvílir á, 66 milljóna lán sem verði 477 milljónir, er sótt í „samfélagsfærslu“ án nafns, án lánstíma, án þess að greint sé hvort um verðtryggt eða óverðtryggt lán sé að ræða. Lesandinn getur ekki sannreynt hana innan pistilsins og höfundur byggir svo á henni áfram með fullyrðingunni um að húsið sé borgað upp sjö sinnum. Þegar tala er burðarásinn í röksemdafærslu má gera þá kröfu að hún sé rakin til reiknings, ekki til færslu.
Alvarlegri er þögnin um eigin dæmi. Sonurinn í Stokkhólmi býr við 2,9 prósenta húsnæðisvexti í landi sem er í Evrópusambandinu en hefur sína eigin krónu, utan evrusvæðisins. Það dæmi vinnur gegn þeirri kjarnahugsun að aðild leysi vaxtavandann og höfundur nefnir það ekki einu orði. Sömuleiðis er skrefið frá aðildarviðræðum til myntbreytingar, með öllu sem því fylgir í tíma og skilyrðum, aldrei rætt heldur gefið sem sjálfgefið í fyrirsögninni. Málflutningurinn er kraftmikill og myndrænn, en hann sneiðir framhjá sinni eigin sterkustu gagnröksemd. Það dregur mest niður.
