Kerfislægt virðingarleysi – Þegar sparað er í velferð en verðmæti sameignar renna annað
Skoðunargrein sem tengir kostnaðaraðhald í velferð við endurgjald fyrir nýtingu sjávarauðlindarinnar og leggur til árlega „Þjóðarverðmætaskýrslu“. Höfundur birtir heimildaskrá, vitnar til lagagreina og gengur óvenju langt í að afmarka eigin röksemdir. Helsti veikleikinn er að greinin kallar á tölur en sleppir sjálf þeirri tölu sem máli skiptir: hvað þjóðin fær í veiðigjöld í dag.
Greinin er birt undir skoðanamerki, og innan þess ramma er hún óvenju vandvirk. Höfundur gerir það sem fáir gera í svona pistlum: hann veikir sín eigin rök viljandi. Því er sagt beint út að auðlindagjald og lífeyrir séu ekki sami fjárlagaliðurinn, að arðsemi útgerðar sé ekki sjálfkrafa auðlindarenta og að ekki eigi öll renta að renna til eldri borgara. Sú hreinskilni er inntak, ekki skraut, því hún gerir samanburðinn að spurningu um forgangsröðun fremur en að æsingi. Heimildaskráin styður líka betur en venjan er: 76. og 65. gr. stjórnarskrárinnar, 1. gr. laga nr. 116/2006, ársskýrsla Tryggingastofnunar, framkvæmdaáætlun ráðuneytisins um hjúkrunarheimili og tilvísun í frétt RÚV um 70% hækkun matarþjónustu.
Þar sem greinin hrasar er í eigin kröfu. Höfundur biður um svör „með tölum, ekki slagorðum“ en birtir enga tölu um það sem þjóðin fær í dag: veiðigjöld ársins vantar með öllu, og þar með grundvöll samanburðarins. Fullyrðingin um að aflahlutdeildir séu metnar á „yfir þúsund milljarða“ hangir á heimildinni „opinber umfjöllun og greiningar“, sem er of laust til að lesandinn geti sannreynt hana. Sömuleiðis er kjarnaforsendan, að fullt markaðstengt endurgjald hafi ekki fengist, sett fram sem staðreynd án reikniforsendu; hún gæti verið rétt, en hún er ekki sannreynanleg innan greinarinnar sjálfrar.
Lagakaflinn er hófstilltur en ekki alveg skýr. Setningin um að „eftirfarandi ráðstafanir í félagslegum réttindum kalli á sérstaklega vandaðan rökstuðning“ virðist eiga við afturför í réttindum samkvæmt alþjóðasamningnum, en orðalagið nær ekki þeirri hugsun og veikir þar með sterkasta lögfræðilega punkt greinarinnar. Tölurnar úr Tryggingastofnun eru vel framsettar og lesandinn er varinn gegn ódýrri niðurstöðu: aukningin er skýrð með fjölgun lífeyrisþega, ekki bruðli.
Niðurstaða: vel byggð röksemdafærsla með raunverulegri sjálfsgagnrýni og sannreynanlegum heimildum að stærstum hluta, en með tölulega gjá í kjarnanum. Framsetningin hallar til vinstri í áherslu á sameign, auðlindarentu og opinbera velferð, en það er inntak greinarinnar, ekki felulitur á staðreyndaframsetningu.
