visir.is
2026-05-21 18:02
Lýðræðislegt, sanngjarnt, gott
Skoðanagrein sem fer fram á að Ísland taki upp forgangskosningu í stað núverandi kerfis. Höfundur styður rök sín við opinberar kosningatölur og útskýrir valkosningakerfi með dæmum. Greinin er einróma í afstöðu sinni en viðurkennir að fyrirhugað kerfi sé ekki gallalaust.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Skoðanagrein um kosti forgangskosninga á Ísland. Rök eru skýr en fullyrðing um D'Hondt er óstudd og gagnrök við STV-kerfi eru hunsuð.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og nafngreindur höfundur kynntur sem leiklistarmenntaður tæknimaður; rétt er að meta hana á forsendum rökstuðnings og heiðarleika fremur en heimildajafnvægis. Kosningatölurnar sem nefndar eru, 34,1% fylgi Höllu Tómasdóttur 2024, 92,2% Guðna Th. 2020 og 38,51% hans árið 2016, eru opinberar og auðsannreynanlegar, sem styrkir grunninn. Höfundur nefnir einnig D'Hondt-kerfið og STV-kerfið og vísar í notkun þeirra erlendis. Hins vegar eru nokkrir veikleikar í rökstuðningnum. Í fyrsta lagi fullyrðir höfundur að D'Hondt hafi „lengi verið gagnrýnt og verið kallað versta kosningakerfið í hlutfallskosningum" án þess að vísa í neina tiltekna fræðilega heimild eða gagnrýnanda; þetta er sterk fullyrðing sem stendur án stuðnings. Í öðru lagi heldur höfundur fram að forgangskosningu fylgi enginn galli sem núverandi kerfi hafi ekki þegar, en sleppir þekktum gagnrýnisatriðum á STV og tengd kerfi, eins og Arrow-setningunni eða Condorcet-þversögninni, sem fræðimenn hafa lengi bent á. Sú einföldun veikir trúverðugleika röksemdafærslunnar. Þá er framsetningin dálítið einhliða þar sem höfundur kynnir forgangskosningu næstum sem allsherjarlausn án þess að viðurkenna raunverulega gagnrýni á hana. Sem pistill um kosningakerfi er greinin vel rituð og skýr, en hefði styrkst verulega ef rökstuðningurinn hefði tekist á við helstu gagnrök í stað þess að afgreiða þau í einni setningu.
