Langsterkustu vísbendingarnar um jákvæð áhrif af sértækum byggðakvóta
Fréttin greinir frá nýrri rannsókn Rannsóknaseturs í byggða- og sveitarstjórnarmálum á áhrifum fimm úthlutunarleiða innan 5,3% hluta aflaheimilda á árunum 2008 til 2024. Niðurstaðan er sú að sértækur byggðakvóti sýni skýrasta jákvæða fylgni við útsvar, atvinnutekjur og íbúaþróun, en áhrif strandveiða, línuívilnunar og almenns byggðakvóta séu óljós eða neikvæð. Fyrirsjáanlegt frumvarp innviðaráðherra er sett í samhengi.
Fyrirsögnin talar um „jákvæð áhrif“ en meginmálið lýsir fylgni. Á þessu tvennu er grundvallarmunur. Fylgni milli úthlutana og útsvars segir ekki til um orsakasamhengi, enda er sértækum byggðakvóta einmitt beint að byggðum í tilteknum aðstæðum. Lesandinn fær hvergi að vita hvernig rannsakendur tóku á þessu.
Þá hvílir fréttin alfarið á öðrum höfundi rannsóknarinnar sem túlkar eigin niðurstöður. Það er eðlilegur upphafspunktur, en hér er um að ræða mál sem er virkt pólitískt deiluefni rétt fyrir framlagningu frumvarps. Niðurstaða um að strandveiðar séu „ekki gott stjórntæki“ kallaði á viðbrögð, til dæmis frá samtökum smábátaeigenda eða óháðum hagfræðingi. Engin slík rödd heyrist, og ekki kemur fram hvort rannsóknin hafi verið ritrýnd eða hvar hún er aðgengileg.
Það sem vel er gert á líka að nefna. Skýringarkaflinn um kerfin fimm er gagnlegur, tengingin við boðaða endurskoðun ráðherra setur fréttina í rétt samhengi, og fyrirvari Vífils um að staðan í einstökum sveitarfélögum geti verið önnur, með dæmi Kaldrananeshrepps, dregur úr einföldun.
