Kjörklefinn er síðasti hlekkurinn, ekki sá fyrsti
Skoðanagrein um upplýsingaumhverfi þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem er óvenju heiðarleg í eigin garð: höfundur nefnir tölur úr Maskínukönnunum, tekur sjálfur fram að undirhópurinn sé aðeins 193 svarendur og að sveiflan sé því ekki staðfest. Vísað er til Digital News Report 2026 frá Reuters Institute með nákvæmum hlutfallstölum. Helsti veikleiki er að tengingin milli sveiflunnar og örmiðaðra gervigreindarskilaboða er látin liggja í loftinu án íslenskra dæma.
Greinin er birt undir skoðanamerki, og hún er dæmi um það sem gerir skoðanaskrif nothæf: höfundur grefur sjálfur undan sinni sterkustu tölu. Hann leggur fram átta prósentustiga sveiflu hjá 18 til 29 ára úr könnunum Maskínu, en bætir strax við að svarendur í undirhópnum hafi verið 193, vikmörkin umtalsverð og að sveiflan sé mögulega ekki raunveruleg. Hann tekur einnig fram að þróunin liggi í átt að afstöðu sem hann hefur sjálfur staðið nærri. Þetta er sjaldgæf hreinskilni í kosningaskrifum. Tilvísunin í Digital News Report 2026 frá Reuters Institute er nafngreind og tölurnar sannreynanlegar.
Rökfærslan hefur samt eitt óheiðarlegt kink. Höfundur setur sveifluna í opnun greinarinnar og fer þaðan beint í gervigreind, örmiðun og sálfræðilega prófílgreiningu, án þess að leggja fram eitt einasta íslenskt dæmi: ekkert um raunverulegar auglýsingar í þessari atkvæðagreiðslu, ekkert um hverjir keyptu þær, engin gögn úr auglýsingasöfnum Meta. Formlega segir hann aldrei að hið síðara skýri hið fyrra, en uppbyggingin gerir það fyrir hann. Þar hefði krafa hans um gegnsæi átt að byrja heima.
Einnig vantar að nefna það sem þegar er til. Höfundur kallar á rekjanleika kostaðs efnis og opin auglýsingasöfn eins og hvorugt sé til, þótt bæði auglýsingasöfn stóru miðlanna og evrópsk regluverk um pólitískar auglýsingar séu til umræðu. Lesandi fær ekki að vita hvað vantar á Íslandi umfram það sem er. Að höfundur er stofnandi gervigreindarfyrirtækis kemur fram í undirskrift, sem er lágmarksupplýsing en er þó gefin.
Niðurstaða: vel byggð, læsileg og óvenju sjálfsgagnrýnin skoðanagrein sem gefur lesanda verkfæri fremur en fyrirmæli. Hún hefði orðið sterkari með einu áþreifanlegu dæmi og stuttri yfirferð á gildandi reglum.
