visir.is
2026-08-21 13:10
Viðurkennir að opinber gjöld hefðu getað hækkað minna
Viðtalsfrétt við forsætisráðherra í kjölfar vaxtaákvörðunar Seðlabankans, þar sem blaðamaður gengur eftir svörum um hækkanir opinberra gjalda, fjölgun opinberra starfa og framhald eldsneytisaðgerðarinnar. Fréttin lætur ekki nægja að endurvarpa svörunum heldur mátar þau við fastskattavísitölu Hagstofunnar og gögn Seðlabankans. Sjónarmið ráðherrans eru skýrt merkt sem hennar en ekki sem staðreyndir.
Einkunn Vitans: 9/10
Mat Vitans
Ráðherraviðtal sem lætur ekki svörin standa ein: fastskattavísitala Hagstofunnar og gögn Seðlabankans eru dregin fram, með fyrirvörum og öllu. Vantar þó mótrödd utan stjórnarráðsins.
Gagnrýni Vitans
Það sem lyftir þessari frétt upp fyrir venjulega ráðherraviðtalsfrétt er millikaflinn um fastskattavísitöluna. Þar er ekki bara vísað í Hagstofuna heldur tilgreindar tölur (0,33 prósentustig í janúar, 0,32 prósentustiga lækkunaráhrif í maí) og, sem meira er, takmarkanir mælikvarðans útskýrðar: vísitalan nær ekki til allra opinberra gjalda eða gjaldskrárhækkana. Það er einmitt fyrirvarinn sem gerir lesanda kleift að meta fullyrðingu ráðherrans um að áhrifin sjáist ekki í vísitölunum. Gögn Seðlabankans um 4,9 prósenta fjölgun opinbers launafólks á móti 1,9 prósenta fækkun á almennum markaði eru sömuleiðis merkt uppruna og fylgir graf. Spurningarnar eru gagnrýnar, meðal annars um hvort ríkisstjórnin geti yfirhöfuð eignað sér árangur á fyrsta ári.
Gallinn er þröngur en raunverulegur: enginn utanaðkomandi rödd fær orðið. Seðlabankinn birtist eingöngu í gegnum tilvitnanir í mat hans og gögn, ekki í samtali, og hvorki hagfræðingar né aðilar vinnumarkaðarins, sem ráðherrann segist eiga í „uppbyggilegu samtali“ við, eru spurðir hvort þeir kannist við lýsinguna. Fullyrðing ráðherrans um að kjarasamningur við sérfræðilækna hafi verið gerður tveimur dögum fyrir kosningar stendur einnig óprófuð, þótt hún sé auðsannreynanleg. Framsetningin sjálf hallar hvergi; fyrirsögnin er beinlínis óþægileg fyrir viðmælandann og endurspeglar það sem raunverulega kom fram.