visir.is
2026-08-18 10:16
Að kaupa atkvæði þjóðar
Skoðanagrein sem heldur því fram að nei-hreyfingin Áfram Ísland hafi margfalt meiri fjármuni til auglýsinga en já-hreyfingin og dregur samsvörun við Brexit-baráttuna. Höfundur vísar í fjórtán heimildir, þar á meðal auglýsingasafn Meta, skýrslu ÖSE/ODIHR, rannsóknir Reuters Institute og opinber gögn. Greinin er skýrt merkt sem skoðun og höfundur er nafngreindur.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel heimilduð skoðanagrein um fjármögnun nei-hreyfingarinnar, en Brexit-samanburðurinn er ýktur og ósönnuð tengsl milli fjármagnseigenda og baráttunnar veikja röksemdafærsluna.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og skal metin á forsendum rökstuðnings og hugmyndafræðilegs heiðarleika. Á þeim forsendum stendur hún nokkuð vel. Heimildaskráin er óvenju ítarleg fyrir skoðanagrein: fjórtán tilvísanir sem ná yfir auglýsingasafn Meta, skýrslu ODIHR, Eurobarometer, YouGov, Reuters Institute, bresku kjörstjórnina og fleiri opinberar heimildir. Flest tölulegt efni er því sannreynanlegt, og höfundur tilgreinir sérstaklega þegar um eigin útreikning er að ræða (vaxtamunur). Þetta eykur trúverðugleika.
Veikleikarnir eru hins vegar tveir. Í fyrsta lagi er samanburðurinn við Brexit nýttur sem meira en hliðstæða; hann er nánast framsettur sem sönnun þess að sömu öfl séu á ferð á Íslandi. Höfundur vísar til dulinna sérhagsmuna og leggur að jöfnu aðstæður sem eru verulega ólíkar, án þess að viðurkenna takmörk samanburðarins. Fullyrðingin um að þjóðin hafi verið „hrædd" og „plötuð" er matskennd og án stuðnings annars en tilfinningalegrar framsetningar. Í öðru lagi dregur höfundur beina línu frá vaxtamun og verðtryggingu yfir í fjármögnun nei-hreyfingarinnar og gefur í skyn að fjármagnseigendur stýri baráttunni, en sú ályktun er eingöngu ályktun höfundar; engin gögn um raunverulega styrktaraðila eru lögð fram. Greinin bendir réttilega á að gagnsæi skorti, en tekur skrefið lengra og gefur í skyn samsæri sem hún getur ekki staðfest. Sem skoðanagrein er þetta vel unnið í samanburði við margt sem birtist í íslenskum miðlum, en rökfærslan hefði orðið sterkari ef höfundur hefði viðurkennt takmarkanir samanburðarins og gætt sín á að rugla ekki saman ályktun og staðreynd.