Heimild könnunarinnar er skýr: Gallup gerði hana fyrir Viðskiptablaðið, og tölur eru sundurliðaðar eftir flokkum, sem gerir niðurstöðurnar sannreynanlegar þegar könnunin birtist í heild. Hins vegar vantar grundvallarupplýsingar um aðferðafræði: úrtaksstærð, skekkjumörk og framkvæmdartíma könnunarinnar. Þetta er veikleiki sem skiptir máli þegar tölur eru birtar með slíkri nákvæmni. Fyrirsögnin, „Andstæðingar ESB fá byr í seglin," er túlkandi frekar en hlutlæg; hún gæti eins vel hljóðað „Andstaða við ESB mælist mest síðan 2010" og verið nær efninu. Samanburðurinn við könnun frá 2010 er nefndur en engum fyrri tölum er stillt upp til hliðar við þær nýju, sem hefði styrkt umfjöllunina. Greinin er augljóslega kynningarefni fyrir ítarlegri grein í Viðskiptablaðinu og vinnur þar af leiðandi ekki sem sjálfstæð fréttaskýrsla. Engin greining er á ástæðum breytinganna og engir sérfræðingar eða stjórnmálamenn eru spurðir, þótt slíkt væri viðeigandi í ljósi þess hversu skýrt niðurstöðurnar benda til þróunar. Sem styttri kynningu á könnun stenst greinin þó vel að mestu, en hún skorti dýpt til að standa ein.

Alvarlegasti gallinn er algjör skortur á svörum eða viðbrögðum Tui. Þegar lögfræðingur fullyrðir að fyrirtæki hafi „alfarið brugðist skyldum sínum" er mikilvægt að bjóða gagnaðila að svara, jafnvel þótt þeir hafni því. Greinin tilgreinir ekki hvort leitað hafi verið eftir athugasemdum frá Tui, sem er grundvallaratriði í réttmætum fréttaflutningi þar sem nafngreint fyrirtæki er sakað um vanrækslu. Heimildakeðjan er gegnsæ að þessu leyti: BBC er tilgreint sem uppspretta og lögfræðistofan Irwin Mitchell nefnd sem heimildarmaður. Hins vegar er greinin að mestu endursögn á fréttum BBC frekar en sjálfstæð fréttaöflun. Talan „minnst átta látist" er tilgreind með fyrirvara og tilvísun í BBC, sem er sæmilegt, en engin nánari útskýring er gefin á aðstæðum eða tímaramma dauðsfallanna. Fullyrðing lögfræðingsins um skyldubresti Tui er sett fram í greininni án nokkurs mótvægis, sem skekkir framsetningu frekar en sé valið meðvitað.

Stærsti ágallinn er alger skortur á jafnvægi. Greinin er í raun ítarleg samantekt á umsögn eins aðila, Björns Bjarnasonar, sem er þekktur gagnrýnandi ESB-aðildar og fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Ekki er leitað til utanríkisráðherra, flutningsmanna tillögunnar, annarra umsagnaraðila eða sérfræðinga sem kunna að sjá málið öðru vísi. Þetta er vandamál vegna þess að greinin er sett fram sem frétt, ekki sem skoðanagrein eða viðtal, og fyrirsögnin „Málið hvorki skýrt né nægilega vel undirbúið" tekur beint undir afstöðu Björns sem hlutlæga staðhæfingu. Þannig virkar greinin sem megafónn fyrir eitt sjónarhorn.

Aðrar athugasemdir: Nokkur gagnleg samhengisupplýsing kemur fram, svo sem að viðræðum var slitið árið 2015 og að umsagnarfrestur var að renna út, en þessar staðreyndir eru allar settar fram í gegnum sjónarhorn Björns. Tilvitnunum er endurtekið í textanum, sem bendir til ritstjórnarlegs kæruleysis. Greinin nefnir að 252 umsagnabeiðnir voru sendar út og 20 umsagnir skilað inn, sem gefur samhengi, en þetta gæti dýpkað umfjöllunina ef fjölbreyttari raddir hefðu fengið rými. Að lokum er vert að benda á að Björn er sagður „lögfræðingur og fyrrverandi ráðherra" en flokkstengsl hans eða pólitísk afstaða er ekki nefnd, sem hefði skipt máli fyrir mat lesenda á umsögninni.

Grein þessi er skoðanarpistill, og ber að meta hana sem slíkan: krafan er ekki um jafnvægi heldur um gæði rökstuðnings. Meginvandinn er sá að höfundurinn setur fram afgerandi fullyrðingu, „alltaf er sagan sú sama," en styður hana hvorki með dæmum, tölum né tilvísunum í rannsóknir eða raunverulegar aðstæður. Þetta er algengt rökvilluform þar sem algildi er sett fram sem sjálfsögð staðreynd. Ekki er vikið að neinum aðstæðum þar sem skattahækkanir hafi haft annan árangur, til dæmis þar sem eftirspurnarþáttur vegur á móti hvötum til flótta. Einnig vantar samhengi: hvaða skattahækkun er um ræðir, hvenær og hvar? Án þessa er textinn eingöngu yfirlýsing um trúarsannindi hugmyndafræðilegs eðlis. Sem skoðanaskrift gæti hún þjónað sem hvatning til umræðu, en sem rökræður eru þetta veikburða efnisatriði sem skorta tilvísanir og tilvik sem færu vel í styttri bloggfærslu frekar en greinargott innlegg í opinbera umræðu.

Greinin er hrein endursögn á tilkynningu frá Vinnumálastofnun og uppfyllir þar með lágmarkskröfur stuttrar vélritunarfréttaforms: heimild er nefnd á nafn, tölur eru skýrar og skipting eftir greinum (mannvirkjagerð og verslun) gefur lesandanum nokkuð samhengi. Jákvætt er að setja febrúartölurnar til samanburðar. Hins vegar eru nokkrir augljósir veikleikar. Í fyrsta lagi er ekki nefnt hvaða fyrirtæki áttu í hlut, þótt slíkar upplýsingar séu oft ekki birtar opinberlega; blaðamaður hefði þó getað leitast við að afla þeirra. Í öðru lagi vantar algjörlega rödd starfsmanna, stéttarfélaga eða atvinnurekenda; ekki einu sinni einföldustu viðbrögð, til dæmis frá Samtökum atvinnulífsins eða ASÍ. Þá er skilgreining á hópuppsögn endurtekin næstum orðrétt tvisvar í textanum, sem bendir til klippivillu frekar en ritstjórnarvals. Í þriðja lagi fær lesandinn enga greiningu á orsökum: stendur efnahagssamdráttur að baki, eða eru þetta einangruð tilvik? Greinin er heiðarleg en mjög grunn; sem stutt frétt af tilkynningarformi nær hún sjö stigum vegna skýrrar heimildar og réttra staðreynda, en sé miðað við þau efni sem hér eru til staðar hefði blaðamaður auðveldlega getað bætt fréttina verulega með einu símtali við stéttarfélag eða sérfræðing.

Greinin er stutt og beinlínis byggð á opinberu ákæruskjali, sem er traust og sannreynanleg heimild. Tekið er fram að ákærði neiti sök, sem er nauðsynlegt jafnvægi í fréttum af sakamálum. Fyrirsögnin er hins vegar athyglisverð: hún notar orðalagið „stakk og skar fórnarlambið á háls" eins og staðreynd, þótt um sé að ræða ákæruefni sem ákærði neitar. Þetta er verulegur rammasetningargalli; fyrirsögnin hefði átt að endurspegla að um ákæru sé að ræða, til dæmis „Ákærður um að hafa stungið og skorið mann á háls." Efni greinarinnar sjálfrar er nákvæmara og notar orðalagið „í ákæru segir" sem setur atriðin í rétt samhengi. Fréttinni hefði líka verið til framdráttar að nefna hvaða dómstóll fjallar um málið og hvenær þingfesting er áætluð. Að öðru leyti er þetta hefðbundin og réttilega stutt ákærufrétt sem sinnir hlutverki sínu: miðlar staðreyndum úr opinberum gögnum.

Greinin er skoðanagrein og ber að meta sem slíka. Höfundur, Ragnheiður Stephensen, kemur heiðarlega fram um takmarkanir eigin gagna: hún segir beinlínis að hún byggi á eigin upplifun og hafi ekki opinberar tölur undir. Þetta er til fyrirmyndar sem heiðarleiki í skoðanaskrifi. Aðalrök hennar eru skýr: raunmæting nemenda virðist vera um 89% samkvæmt hennar reynslu, sem hún telur langt undir ásættanlegu marki (94%), og hún varar við því að opinber gögn um þetta vanti. Tilvísun í finnska kerfið er almenn og óstudd tilvísun, engin rannsókn eða heimild nefnd á nafn, sem veikir þann samanburð. Einnig er fullyrðingin um að „allar niðurstöður" sýni fylgni milli skólasóknar og árangurs sett fram án tilvísana í sérstakar rannsóknir. Gagnrýni á minnisblað ráðherra í upphafi er harðorð og ásökunin um að tilgangurinn hafi „mögulega" verið að „blekkja samfélagið" er stór fullyrðing sem engum gögnum er studd. Þetta hefði mátt orða varkárlegra. Sem rökstuðningur í skoðanagrein er heildarframsetningin þó sæmileg: höfundur setur fram skýra kenningu, viðurkennir takmarkanir eigin gagna og vekur athygli á raunverulegu máli, þ.e. skort á opinberum mætingartölum. Greinin hefði hins vegar styrkst verulega ef höfundur hefði vísað í a.m.k. eina nafngreinda rannsókn um tengsl mætingar og námsárangurs, eða borið saman tölur úr öðrum löndum á staðfestanlegri hátt.

Greinin er skoðanagrein og ber að meta sem slíka. Höfundur er skýrt tiltekinn sem æðsti stjórnandi Landsvirkjunar á sviði samfélags- og umhverfismála, sem er til bóta hvað varðar gagnsæi. Lesandinn veit þannig strax að hér talar hagsmunaaðili. Röksemdafærslan er þó nokkuð einhliða og yfirborðskennd: höfundur fullyrðir ítrekað að ekkert sé verið að slaka á umhverfiskröfum eða aðkomu almennings, en styður þá fullyrðingu ekki með neinum tilvísunum í raunverulegt orðalag laganna, úrskurði eða mat óháðra aðila. Tilvísanir í löggjöf eru almennar, eins og „lög um stjórn vatnamála" og sameiningu fjögurra leyfa í eitt, en engin tilvitnun er í lagagrein, frumvarp eða skýrslu. Þetta veikir rökfærsluna þar sem kjarni málsins snýst einmitt um hvort einfölduninni fylgi raunverulegar efnislegar skuldbindingar eða ekki. Greinin er í raun málsvörn fyrir Landsvirkjun í formi skoðunargreinar, og þótt það sé fullkomlega lögmæt tegund skrifa, hefði hún styrkt sig verulega ef höfundur hefði vísað í tiltekin dæmi um tafir, nefnt kærumál á nafn, eða vitnað í utanaðkomandi sérfræðinga sem deila hennar mati. Tónninn er jákvæður í garð stjórnvalda og nánast án fyrirvara, sem gefur greinina frekar brosandi ásýnd en gagnrýna.

Könnun Maskínu er nefnd sem heimild og tölurnar eru skýrar og sundurgreindar, sem er vel. Hins vegar skortir greininguna verulega á nokkrum sviðum. Í fyrsta lagi eru engin viðbrögð frá ráðherrum, formönnum stjórnarflokkanna eða stjórnarandstöðu leitað eftir; þegar svo mikilvæg breyting á mælist í skoðanakönnun er eðlilegt að leita eftir viðbrögðum lykilaðila. Í öðru lagi er ekkert samhengi sett um hvað kunni að valda þessari breytingu, til dæmis stefnubreytingar eða áberandi mál á þessu tímabili. Munurinn milli 39% og 36% er lítill og greinin nefnir ekki skekkjumörk könnunarinnar, sem er verulegur ágalli þegar niðurstöðurnar eru settar fram sem merkileg þáttaskil. Sú setning að óánægjan hafi „tæplega tvöfaldast" frá 21% er skýr og sannreynanleg, en hefði mátt setja í samhengi við aðrar ríkisstjórnir á sama tímaskeiði. Greinin er í eðli sínu könnunarfrétt, en jafnvel innan þess ramma hefði tiltölulega lítil fyrirhöfn skilað betri blaðamennsku.

Veigamesti gallinn er einhliða uppbygging: greinin gefur aðeins formanni skóla- og frístundaráðs rými til að svara, en ungmennaráð Kjalarness, sem lagði tillöguna fram, fær ekkert bein orð. Sjónarmið þeirra ungmenni sem töldu þörf á sjálfsvarnarkennslu vegna aukins ofbeldis eru einungis kynnt óbeint í gegnum lýsingu á tillögunni. Þetta er verulegur skortur á jafnvægi þegar málið snýst nákvæmlega um kröfu frá þessum hópi. Fréttamaðurinn hefði vel getað haft samband við fulltrúa ungmennaráðsins eða kennara til að fá annað sjónarhorn.

Á jákvæðari nótu er heimildin nafngreind og auðkennd með pólitísku hlutverki sínu, sem er gagnsætt. Vísun í frétt Morgunblaðsins er heiðarleg og sýnir að upprunalega fréttaefnið kom annars staðar frá; Vísir bætir við viðtali, sem telst viðbótarfréttaflutningur. Stýrihópur sem nefndur er og tilvísun í breytingar á frístundastyrk eru sannreynanlegar fullyrðingar. Fyrirsögnin felur þó í sér skýra fullyrðingu sem kemur frá formanni ráðsins, en er sett fram eins og almenn staðreynd, sem er ákveðin rammasetning í þágu ráðamanna.