dv.is
2026-08-21 09:00
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Við erum ekki að kjósa um aðild 29. ágúst!
Aðsend skoðanagrein þar sem Davíð Þór Björgvinsson, lögmaður og fyrrverandi dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, hrekur lið fyrir lið algengustu mótrökin gegn því að hefja aðildarviðræður við ESB. Röksemdafærslan er skipulega uppbyggð, höfundur er nafngreindur með skýrt tilgreint fagbakland og vísar meðal annars beint í 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið. Veikleikinn liggur í nokkrum stórum staðhæfingum sem eru settar fram sem staðreyndir án dæma eða tilvísana.
Einkunn Vitans: 8/10
Mat Vitans
Skýr og skipuleg skoðanagrein frá nafngreindum sérfræðingi með beina tilvísun í sáttmálatexta. Gallinn: stórar fullyrðingar um undanþágur og skuldir standa dæmalausar.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein, og á þeim forsendum stendur hún ágætlega. Höfundur beitir aðferð sem er of sjaldgæf í íslenskri Evrópuumræðu: hann tekur mótrökin fyrir eitt af öðru, endursegir þau og svarar þeim. Sterkast er þar sem hann styður sig við eitthvað áþreifanlegt, til dæmis 42. gr. sáttmálans um Evrópusambandið og töluna 23 af 27 aðildarríkjum í NATO. Þar getur lesandi flett upp og metið sjálfur. Veikast er þar sem fullyrðingarnar eru jafn afdráttarlausar en engin viðmiðun fylgir. „Sagan og reynslan sýnir svart á hvítu" að sérlausnir og undanþágur séu mögulegar; hér hefði eitt einasta dæmi, Malta, norðlægur landbúnaður Finnlands, Álandseyjar, gert rökin margfalt sterkari og kostað höfundinn eina setningu. Sama gildir um skuldaumræðuna: fullyrðingin um að Ísland tæki ekki yfir skuldir annarra ríkja er sett fram sem sjálfsögð, þótt tilvísun í 125. gr. sáttmálans um starfshætti sambandsins hefði fest hana í lagatexta í stað þess að hvíla á orðspori höfundar.
Alvarlegasta ójafnvægið er í niðurlaginu. Röksemdin um að erfitt sé að snúa við þegar viðræður eru hafnar er afgreidd sem „kjánalegasta röksemdin", en henni er ekki svarað í sinni sterkustu mynd, það er hinni pólitísku, þar sem spurt er um þrýsting, kostnað og skriðþunga frekar en formlegt lagalegt afturkallanleysi. Höfundur svarar lagalegu útgáfunni og lætur eins og hin sé ekki til. Þá er staðhæfingin um að stjórnarskrárbreytingu þurfi til sett fram sem óumdeild („fyrir liggi"), þótt hún sé sjálf lögfræðileg afstaða sem deilt hefur verið um. Þetta er engu að síður heiðarleg og efnisrík rökræða, skrifuð af manni með augljósa þekkingu á viðfangsefninu, og hún nefnir hvergi andstæðinga sína með niðrandi hætti þótt hún hafni rökum þeirra.