visir.is
2026-08-12 15:32
Ísland hefur borgað meira í vexti en Grikkland og Ítalía síðustu 25 ár
Skoðanagrein hagfræðings sem heldur því fram að Ísland hafi greitt hærri vexti af ríkisskuldum en nokkurt annað Evrópuríki síðustu 25 ár, mælt sem hlutfall af landsframleiðslu og á hvern skattborgara. Höfundur vísar í gögn frá Hagstofu Íslands og Eurostat og hefur sett upp sérstaka vefsíðu með útreikningum. Greinin vekur áhugaverða spurningu um vaxtabyrði og hlutverk lífeyrissjóðanna en byggir að verulegu leyti á eigin túlkun án þess að gagnrýnin rödd fái rými.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Hagfræðingur heldur fram að vaxtabyrði Íslands sé hærri en Grikklands og vísar í opinber gögn, en lykilfullyrðingar um lífeyrissjóði skortir stuðning.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og á því að vera metin á forsendum rökstuðnings og hugræns heiðarleika. Höfundur nefnir Hagstofu Íslands og Eurostat sem heimildir og segir vefsíðu sína innihalda nákvæmar tilvísanir; það er jákvætt og gerir kjarnafullyðinguna að minnsta kosti sannreynanlega í grundvallaratriðum. Einnig er nefnt að fjármálaráðherra hafi vísað í sömu gögn, sem styrkir trúverðugleikann. Veikleikarnir eru þó nokkrir. Fullyrðingin um að Ísland hafi „öll þessi ár" greitt hærri vexti „en nokkuð annað ríki í Evrópu" er afar sterk og ströng; hún er sett fram án þess að sýna gögnin beint í textanum eða nefna forsendur útreikningsins, svo sem hvort verðbólguleiðrétt raunvaxtastig eða nafnvextir séu notaðir, eða hvaða skilgreining á „skattborgara" er lögð til grundvallar. Samanburður við lífeyrissjóði annarra landa og norska olíusjóðinn er settur fram á mjög lauslegan hátt; fullyrðingin um að ávöxtun íslenskra lífeyrissjóða sé „jafnvel aðeins lakari" kemur án tilvísunar í tiltekna ávöxtunartölu eða heimild. Þetta er lykilatriði í röksemdafærslunni og hefði þurft fastari grunn. Spurningin um hvort háir vextir séu í raun hringferli innan hagkerfisins er vel sett fram, en höfundur hafnar henni of fljótt; enginn hagfræðingur eða sérfræðingur á sviði peningastefnu er vísað til sem andmæli eða styður túlkunina, sem veikir rökstuðninginn sem einræðu. Notkun lénsins ríkissjóður.is vekur réttmætar spurningar um hvort almennir lesendur gætu ruglast, þrátt fyrir yfirlýsingu höfundar um hið gagnstæða. Á heildina litið er þetta áhugaverð og hugmyndarík skoðanagrein sem setur fram sannreynanlega meginforsendu, en rökstuðningurinn þyrfti fastar stoðir á nokkrum lykilstöðum.