visir.is
2026-05-04 21:45
Hætta á ferðum í fjölmiðlun á Íslandi
Skoðanagrein Stefáns Jóns Hafsteins, formanns stjórnar RÚV, þar sem hann varar við hnignun íslenskrar fjölmiðlunar, hættu af gervigreind og samfélagsmiðlum og talar fyrir styrkingu Ríkisútvarpsins. Greinin byggir á nokkrum tölulegu viðmiðum frá Hagstofunni og tilvitnun í forseta Íslands, en er fyrst og fremst pólitísk málsvörn fyrir almannaútvarpið.
Einkunn Vitans: 6/10
Gagnrýni Vitans
Hagsmunatengsl höfundar eru afgerandi atriði þessarar greinar. Stefán Jón er formaður stjórnar Ríkisútvarpsins og málflutningur hans fer nánast alfarið í þá átt að verja og styrkja fjárhagslega stöðu RÚV; þetta er tekið fram í niðurlagi greinarinnar, en ekki í upphafi þar sem lesandinn myndi líklegast taka eftir því. Sem skoðanagrein ber að meta hana eftir gæðum rökstuðnings og hugverklegri heiðarleika fremur en jafnvægi heimilda. Á þeim mælikvarða stendur greinin nokkuð vel á vissum sviðum: höfundur vísar í gögn Hagstofunnar um stærð auglýsingamarkaðarins (30 milljarðar í heild, 15 milljarðar til erlendra miðla, 2,3 milljarðar til RÚV), nefnir útvarpsgjaldið og ber saman við alþjóðlegar áskriftir, og styðst við tilvitnun í forseta Íslands um gervigreind. Þetta gefur röksemdunum ákveðinn grunn.
Á hinn bóginn vantar nokkuð á. Fullyrðingin um að blaðamönnum hafi fækkað „um meira en helming" á 15 til 20 árum er sett fram án heimildar; sama á við um fjölda þeirra sem starfa við sjálfstæða fréttaþjónustu (innan við þúsund). Tölur af þessu tagi eru kjarninn í greininni og ættu að vera studdar gögnum eða a.m.k. vera rekjanlegar til tiltekinnar rannsóknar. Höfundur heldur því jafnframt fram að gervigreindinni sé „nú þegar" beint inn á pólitíska stýringu, en færir engin dæmi eða gögn því til stuðnings; fullyrðingin er sett fram sem staðreynd en er í reynd órökstudd getgáta. Samanburðurinn á verði kaffibolls og daglegri upphæð útvarpsgjalds er snjall orðræðuaðferð en lýsir einföldun sem ekki á vel við í rökræðu um opinber fjárútlát. Greinin hefði líka öðlast meiri trúverðugleika ef höfundur viðurkenndi gagnrök, til dæmis þá skoðun að samkeppnisstaða einkarekinnar fjölmiðlunar versni einmitt af almannaútvarpinu, í stað þess að vísa henni á bug sem „goðsögn" án þess að taka mark á þeim sem halda henni fram.