Mun ESB hjálpa við vegagerð á Íslandi?
Skoðanagrein hagfræðings sem færir rök fyrir því að ESB-aðild lækki fjármagnskostnað við vegagerð, bæði með beinum styrkjum og lánum frá Evrópska fjárfestingarbankanum. Höfundur vísar í skrif Þórodds Bjarnasonar og setur fram reiknað dæmi um Bláskógaveg. Kjarnaforsendur útreikningsins eru hins vegar að stórum hluta mat höfundar sjálfs og eru ekki birtar.
Greinin er birt sem skoðanaefni og verður því metin á forsendum röksemdafærslu, ekki jafnvægis. Þar stendur hún ágætlega að ýmsu leyti: höfundur er nafngreindur með starfsheiti, vísar beint í grein Þórodds Bjarnasonar með slóð, aðgreinir skýrt á milli beinna styrkja og lánskjara, og viðurkennir hreinskilnislega að Ísland uppfylli ekki skilyrðin um styrki til fátækari svæða. Sú viðurkenning er merki um heiðarlega framsetningu; auðvelt hefði verið að sleppa henni.
Veikleikinn liggur í tölunum sem allt hvílir á. Höfundur segir sjálfur „það er mat undirritaðs“ um 1% raunvexti hjá EIB, sem er lofsverð varkárni, en 2,75% viðmiðið fyrir íslenska ríkið er ekki rakið til neinnar heimildar. Sama gildir um fullyrðinguna að fjármagnskostnaður ríkisins myndi lækka um 1,5 prósentustig við upptöku evru. Verst er þó setningin um „ýmsum öðrum forsendum sem of langt mál er að telja upp hér“: það eru einmitt þær forsendur sem skila muninum á 33 og 49 ára endurgreiðslutíma, og lesandinn fær engin tök á að prófa reikninginn. Umferðarspáin, 260 bílar á dag við 1.400 króna gjald, er sett fram án nokkurs rökstuðnings.
Alvarlegasta hugmyndafræðilega eyðan er samanburðurinn sjálfur. Íslenska ríkið gefur nú þegar út skuldabréf í evrum, og að stilla evrulánum EIB upp á móti krónuvöxtum án þess að nefna það gerir bilið stærra en það er í raun. Sömuleiðis er stökkið frá aðild til evruupptöku sett fram sem sjálfsagt „næsta verkefni“ án þess að minnst sé á Maastricht-skilyrðin eða tímarammann sem því fylgir.
Niðurstaða: læsileg og að hluta heiðarleg röksemdafærsla með einu góðu, áþreifanlegu dæmi, en hún hvílir á forsendum sem höfundur bæði býr til sjálfur og heldur eftir. Lesandi sem vill sannreyna kjarnann kemst ekki að honum.
