visir.is
2026-08-16 15:33
Er Ísland í alvöru svo miklu ríkara en umheimurinn?
Skoðanagrein hagfræðings sem heldur því fram að hátt raungengi krónunnar og vaxtamunur við útlönd gefi villandi mynd af auði Íslands í samanburði við önnur lönd. Höfundur notar Big Mac Index sem aðalviðmið og vísar í launahækkanir í erlendum gjaldmiðlum til að rökstyðja að sterka krónan sé skammtímafyrirbæri sem muni ganga til baka.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Hagfræðingur heldur fram að sterkt gengi krónunnar blindi Íslendinga. Rökin eru skýr en lykilstöðum vantar tilvísanir í gögn og spá um gengisfall er sett fram sem viss.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og höfundur kynntur sem hagfræðingur, sem gefur henni faglegan grundvöll. Röksemdin er skýr og samhangandi: vaxtamunur heldur gengi krónunnar sterku, launahækkanir í krónum skila sér sem hækkun í erlendum gjaldmiðlum, en kaupmáttur innanlands eykst lítið. Þetta er vel þekkt sjónarmið í íslenskri hagfræðiumræðu og höfundur rökstyður það með tölum, til dæmis 52% launahækkun í dollurum, 61% í evrum og 5% aukningu kaupmáttar í krónum á fimm árum. Þessar tölur eru þó settar fram án tilvísunar í ákveðna gagnagrunn eða stofnun; lesandi getur ekki endilega sannreynt þær út frá greininni einni saman, þótt líklegt sé að þær byggist á opinberum gögnum frá Hagstofu eða Seðlabanka.
Sterkasta röksemdafærslan snýst um samlíkinguna við ástandið fyrir hrun 2008, en höfundur fullyrðir að gengisfall sé „alveg víst" án þess að setja fyrirvara við þá spá. Það er veikleiki, jafnvel í skoðanagrein, að kynna óvissu sem vissu. Einnig er vert að benda á að greinin tengist greinilega ESB-umræðunni og birtist meðal fjölda annarra skoðanagreina um sama efni; niðurlagið bendir beint á Evrópusambandsumræðuna og hvetur lesendur til að „láta ekki krónuna blinda" sig. Sú pólitíska undirbygging er lögmæt í skoðanagrein, en hefði mátt vera skýrari. Fullyrðingin um að „allar greiningardeildir bankanna" hafi sagt að gengið muni leiðréttast er óstudd nánari tilvísun og virkar sem yfirlýsing um samstöðu sem lesandinn getur ekki kannað. Á heildina er rökstuðningurinn sæmilega traustur sem skoðun hagfræðings, en skortir nákvæmar heimildir við lykilstaðhæfingar.