visir.is
2026-07-04 15:10
Þjóðarmorð?
Skoðanagrein sem heldur því fram að skilgreining Sameinuðu þjóðanna á þjóðarmorði sé of víðtæk og hugtakið hafi verið misnotað í pólitískum tilgangi. Höfundur, sem er meðlimur MIFF á Íslandi, listar upp fjölda meints þjóðarmorðs síðan 1951 og vísar í eina bók til stuðnings meginrökum sínum. Greinin birtist sem skoðanaefni á Vísi.
Einkunn Vitans: 4/10
Mat Vitans
Skoðanagrein MIFF-meðlims heldur því fram að hugtakið þjóðarmorð sé of víðtækt. Grunnforsendur eru rangar, heimildanotkun er veik og gagnrýniverð rök eru falin á bak við langa lista.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt undir flokki skoðana og höfundur gefur sig fram sem meðlimur MIFF, sem er jákvætt frá sjónarhóli gagnsæis. Röksemdaleiðslan er hins vegar veik á nokkra vegu. Kjarnaröksemdin, að sáttmáli SÞ frá 1948 (sem tók gildi 1951) hafi „endurskilgreint" hugtakið þjóðarmorð, er villandi; sáttmálinn var fyrsta formlega alþjóðalega skilgreiningin á hugtakinu, ekki endurskoðun á eldri skilgreiningu. Raphael Lemkin, sem bjó hugtakið til, hafði sjálfur í huga breiðari merkingu en einungis fjöldamorð. Þessi grunnforsenda er aldrei rökstudd og lesandinn fær ekki tækifæri til að meta hana gagnrýnið.
Listinn yfir „meint þjóðarmorð" er settur fram án nokkurra tilvísana; lesandinn veit ekki hvort um er að ræða mat alþjóðadómstóla, álitsgerðir fræðimanna eða fjölmiðlaumfjöllun, en greinin gerir ráð fyrir að allt sé sama bollaleikurinn. Þetta er alvarlegt, því sum tilvikin á listanum, eins og Rúanda og Srebrenica, hafa verið staðfest af alþjóðadómstólum, á meðan önnur eru fyrst og fremst hagsmunabaráttuefni. Eina heimild greinarinnar utan sáttmálans er bókin „The Politics of Genocide" eftir Edward Herman og David Peterson, sem vakti mikla gagnrýni þegar hún kom út, meðal annars fyrir að gera lítið úr þjóðarmorðinu í Rúanda. Höfundur nefnir þessa gagnrýni ekki. Röksemdafærslan leiðir að þeirri niðurstöðu að ásakanir um þjóðarmorð séu almennt grunsamlegar, en framsetningin er sniðin þannig að Gaza-dæmið á listanum verður óhjákvæmilega hluti af efasemdinni, í samhengi við MIFF-aðild höfundar. Skoðanagrein þarf ekki jafnvægi, en hún þarf heiðarlega meðferð á eigin forsendum, og þar skortir greinin verulega.