Ljós í óreiðu samtímans
ruv.is 541 gr. 6.2
heimildin.is 74 gr. 6.1
visir.is 1425 gr. 5.9
vb.is 324 gr. 5.7
mbl.is 362 gr. 5.6
dv.is 408 gr. 5.1
mannlif.is 70 gr. 4.5
nutiminn.is 62 gr. 4.3
ruv.is 541 gr. 6.2
heimildin.is 74 gr. 6.1
visir.is 1425 gr. 5.9
vb.is 324 gr. 5.7
mbl.is 362 gr. 5.6
dv.is 408 gr. 5.1
mannlif.is 70 gr. 4.5
nutiminn.is 62 gr. 4.3
visir.is 2026-05-19 15:02

27 milljónir á mann (14.500 milljarðar)

Skoðanagrein Tryggva Hjaltasonar, framkvæmdastjóra Andvara, byggir rök sín á PISA-gögnum OECD og eigin greiningu Andvara til að meta efnahagslegan kostnað af lakari grunnhæfni íslenskra nemenda. Greinin vísar í nafngreindar stofnanir og opinber gögn, setur tölulegar fullyrðingar í samhengi og viðurkennir takmarkanir á eigin mati. Höfundur er gagnsær um hagsmuni sína sem yfirmaður þeirrar stofnunar sem stendur að greiningunni.

Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel rökstudd skoðanagrein um PISA-fall á Íslandi, en lykilforsendur á bak við 14.500 milljarða töluna eru ekki útskýrðar í greininni sjálfri.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og höfundur tilgreinir hlutverk sitt sem framkvæmdastjóri Andvara, sem er jákvætt frá sjónarhóli gagnsæis. Meginstyrkur greinarinnar er að hún byggir á opinberum PISA-niðurstöðum og úttekt OECD, vísar í mannfjöldaspá Hagstofunnar og nefnir að nánari forsendur og útreikningar séu aðgengilegir á vef Andvara. Tölurnar um PISA-stigalækkun (47, 34 og 31 stig) eru sannreynanlegar og samanburðurinn við OECD-meðaltal og Norðurlönd er vel settur fram. Einnig ber að þakka að höfundur viðurkennir að umbreytingin á PISA-stigum yfir í skólaár sé „gróft viðmið" og að langtímamælikvarðinn nái eingöngu til landsframleiðslu, ekki alls samfélagslegs ávinnings. Það sem veikir greinina er annars vegar að lykilfullyrðingin, 27 milljónir á mann og 14.500 milljarðar samtals, byggist á reiknilíkani Andvara sjálfs sem lesandinn getur ekki metið innan greinarinnar. Vísað er á vef Andvara en engar forsendur líkansins eru útlistaðar: hvaða afsláttarhlutfall er notað, hvert er tímabilið nákvæmlega, hvaða rannsóknir liggja að baki tengingu PISA-stiga og landsframleiðslu? Þetta er verulegur veikleiki vegna þess að heildarniðurstaðan (14.500 milljarðar) er svo háværa að lesandinn á erfitt með að meta trúverðugleika hennar án þessara forsendna. Hins vegar er framsetningin einhliða í þeim skilningi að engin gagnrýni á PISA sem mælitæki er nefnd, þótt umtalsverð fræðileg umræða sé uppi um takmarkanir þess. Það er eðlilegt í skoðanagrein að taka afstöðu, en greinin kemst nálægt því að setja álitstölur fram sem hlutlausar staðreyndir. Á heildina litið er þetta vel rökstudd og vel skrifuð skoðanagrein sem hefði styrkst verulega ef lykilforsendur reiknilíkansins væru útlistaðar beint í textanum.
← Til baka á forsíðu