visir.is
2026-08-10 16:01
Afborgunarlaus lán eru ekki neyðarúrræði – svar við dritdreifingu
Skoðanagrein Halldórs Jörgen Olesen er persónulegt andsvar við fullyrðingum um danskt húsnæðislán hans sem birtust annars staðar. Höfundur vísar í seðlabanka Danmerkur og vefsíðu Realkredit Danmark til stuðnings máli sínu og leggur fram samanburðartöflu á afborgunarlausum lánum og verðtryggðum lánum. Greinin er fyrst og fremst varnarræða og gagnrýni á íslenska húsnæðislánakerfið.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Skoðanagrein með sannreynanlegum heimildum um dönsk lán, en einhliða samanburður og tilfinningahlaðið orðaval veikja rökstuðninginn.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun, og það ber að meta hana á þeim forsendum. Sem andsvar og rökstuðningur stendur hún nokkuð vel: höfundur vísar í seðlabanka Danmerkur varðandi 40% hlutfall afborgunarlausra lána, nefnir Realkredit Danmark með nafni og beinir lesendum á vefsíðu stofnunarinnar til sannreyningar, og leggur fram tölulegan samanburð. Þetta gefur lesandanum sannreynanlegar heimildir, sem er styrkur.
Á hinn bóginn ber að nefna nokkur atriði sem draga úr sannfæringarkrafti greinarinnar. Samanburðartaflan er sett fram eins og hlutlaus staðreynd, en forsendurnar eru valdar höfundi í hag: verðbólga er reiknuð 5,3% sem fast gildi yfir 10 ár, raunvextir verðtryggðra lána eru settir fram sem 8–9%, og engin tilraun er gerð til að gera grein fyrir eignamyndun eða öðrum kostnaðarþáttum afborgunarlausra lána (til dæmis að höfuðstóll greiðist ekki niður og lántaki safnar engum eigin fjármunum í eigninni á lánstímanum). Einn helsti veikleiki greinarinnar sem skoðunarskrifs er að höfundur kennir „elítunni" um stöðuna og notar orð eins og „þrældómur" og „dritdreifing" án þess að skilgreina nánar hverjir bera ábyrgð eða hvernig kerfisbreytingar myndu raunhæft nást. Tilfinningahlaðið orðaval dregur úr trúverðugleika röksemdafærslunnar. Gagnrýni höfundar á heimildaleysi Stjórnmálin.is er réttmæt á eigin forsendum, en hann sjálfur nafngreinir ekki hlaðvarpið né þáttastjórnandann sem hann ásakar, sem gerir lesandanum erfiðara að sannreyna þann hluta sögunnar.