Opið bréf til óákveðinna kjósenda
Skoðunargrein hagfræðiprófessors sem hvetur óákveðna kjósendur til að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður, byggð á röksemd um verðmæti þess að halda valkostum opnum í mikilli óvissu. Höfundur er nafngreindur og fagþekking hans skýr, hann gengst við eigin óvissu og hrekur yfirlýsingar úr sínum eigin ranni. Kaflinn um hagsmuni andstæðinga er hins vegar aðdróttun án nafna eða gagna.
Greinin er birt undir skoðanamerkingu Vísis, og það er rétt merking: hér er talað fyrir tiltekinni niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki greint frá henni. Metið er því á röksemdum, ekki jafnvægi heimilda.
Sterkasti þáttur greinarinnar er kjarnaröksemdin sjálf: við mikla óvissu er skynsamlegt að stíga lítil skref og halda valkostum opnum. Þetta er raunveruleg hagfræðileg röksemd, ekki slagorð, og höfundur byggir hana upp í þrepum. Til viðbótar sýnir hann óvenjulegt hugrekki fyrir kosningagrein: hann hrekur sjálfur fullyrðinguna um 25% verðlækkun við aðild, sem hefur heyrst frá já-hliðinni, og segir hreint út að hann viti ekki fyrir víst hvort aðild sé best. Slík heiðarleiki um eigin óvissu er of sjaldgæfur í þessari umræðu.
Þar sem greinin brestur er kaflinn „Hverjir hafa hagsmuna að gæta?“. Þar er engum nafngreint, engar tölur um eignarhald fjölmiðla nefndar og ekkert samhengi gefið milli eignarhalds og umfjöllunar. Í staðinn koma retórískar spurningar: „Er það tilviljun?“ Þetta er ályktun um hvatir fremur en röksemd, og hún stangast beinlínis á við upphaf greinarinnar þar sem höfundur fordæmir hálfsannleik, brigsl og bergmálshella. Hefði hann nefnt tiltekin fyrirtæki, tiltekna miðla og tiltekin dæmi um umfjöllun væri þetta gagnrýni sem lesandi gæti sannreynt. Eins og það stendur er það aðdróttun.
Færeyska dæmið er líka vanunnið, og einmitt á þeim stað sem máli skiptir. Færeyingar geta tekið 30 ára óverðtryggt fastvaxtalán vegna þess að þeir búa í raun í dönsku myntkerfi, en Færeyjar eru ekki í Evrópusambandinu. Besta dæmi höfundar um peningalegan stöðugleika kemur þannig frá svæði utan ESB, og hann lætur þá spennu ósvaraða. Sama má segja um ósamhverfa notkun valkostaröksemdarinnar: nei er kallað stórt skref sem lokar leið, en það er látið ógert að ræða hvaða bindingar já-niðurstaða felur í sér.
Heimildanotkun er annars ásættanleg fyrir greinartegundina. Áramótagrein Ólafs Thors 1962 er tilvísun sem lesandi getur gengið að, og öryggispólitískar staðhæfingar um Rússland, Grænland og Kanada eru af því tagi sem skoðanagrein má byggja á án tilvitnana. Fullyrðingin um að vextir hér séu „mun hærri en í sambærilegum ríkjum“ hefði þó auðveldlega mátt fylgja tölu; hagfræðiprófessor á að hafa hana á hendi.
Samanlagt: yfirveguð grein með skýra röksemdafærslu og óvenjulega hreinskilni um eigin vafa, en með einn kafla sem hallar sér að því sem höfundur gagnrýnir aðra fyrir.
