visir.is
2026-05-14 08:02
Fullveldið er falið í gagnaeign
Skoðanagrein Hjarts Smárasonar hélt því fram að Ísland eigi að fjárfesta í eigin gervitunglum til að styrkja stöðu sína í NATO-varnarsamstarfi og ná eigin gagnasöfnun yfir GIUK-hliðinu. Höfundur nefnir fjárfestingartölur frá Danmörku, Eistlandi og Íslandi til samanburðar og leggur til að geimtækni sé ódýrari og hagnýtari leið en hernaðarflugvélar eða herdeild. Greint er frá hagsmunatengslum höfundar við Geimvísindastofnun Íslands.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel rituð skoðanagrein um gervitungl og fullveldi, en tölulegar fullyrðingar vantar heimildir og gagnrök fá lítið rými.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og höfundur er nafngreindur sem stjórnmálafræðingur og ráðgjafi, meðal annars fyrir Geimvísindastofnun Íslands. Sú hagsmunayfirlýsing er til fyrirmyndar; lesandinn veit strax að höfundur er ekki hlutlaus áhorfandi heldur aðili sem hefur fjárhagslega og faglega hagsmuni af aukinni fjármögnun á þessu sviði. Röksemdin er skýrt uppbyggð: samanburður á fjárfestingum Danmerkur, Eistlands og Íslands gefur lesandanum einhverja viðmiðunarpunkta, þótt tölurnar séu ekki studdar tilvísun í tiltekin opinber gögn eða heimildir. Fullyrðingin um 70.000 dollara fjárfestingu Íslands, sem sögð jafngilda 20 milljónum króna, er ekki tengd neinu skjali eða fjárlögum, og samanburðurinn við Eistland (0,7%) er einungis sannreynanlegur ef lesandinn getur fundið upprunalegar tölur. Þetta er ekki algert gagnaleysi, en í vel byggðri skoðanagrein hefði verið auðvelt að vísa í fjárlög eða opinberar stefnur. Röksemdafærslan um varnarstefnu er áhugaverð en einsleit; engin umræða er um möguleg vandamál eða andmæli, svo sem tæknileg takmörk lítilla gervitungla við kafbátaleit, eða hvort NATO-bandamenn myndu raunverulega meta slíkt framlag jafnt og hefðbundnari varnartæki. Söguleg samlíking við hafskip þrettándu aldar er skemmtileg yfirbygging en frekar frjáls. Í heild er þetta vel rituð og hugmyndarík skoðanagrein með skýrum hagsmunatengslum, en hún myndi styrkjast verulega ef tölulegar fullyrðingar væru studdar tilvísunum og ef höfundur tæki á helstu gagnrökum við sína eigin tillögu.