visir.is
2026-08-17 17:01
Níu atriði til umhugsunar vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar
Skoðanagrein prófessors í félagsfræði við Háskóla Íslands þar sem hann listar níu atriði sem hann telur að kjósendur ættu að hafa í huga vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Greinin er vel uppbyggð og rökstudd, en hallar greinilega í átt að efasemdum um ESB-aðild þrátt fyrir yfirlýstan hlutleysisvísa höfundar.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Prófessor skrifar skoðanagrein sem segist vera hlutlæg yfirlitsgrein um ESB, en níu af níu atriðum halla í sömu áttina. Vel rökstudd en villandi innsetning.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og höfundur er nafngreindur prófessor við Háskóla Íslands, sem gefur henni faglegan grundvöll. Rúnar segist vilja bjóða umhugsunarefni fyrir þá sem ekki hafi „múlbundið sig" í harðri afstöðu, en í reynd hallast nær öll níu atriðin í sömu áttina: þau draga fram ókosti eða áhættu af ESB-aðild og lítilsvirða mögulegan ávinning. Enginn liður í upptalningunni leggur af alvöru mat á rök aðildarsinnaðra; í lokin spyr höfundur beinlínis hvort einhver góð ástæða sé til aðildar og svarar sjálfur neitandi. Þetta er í sjálfu sér lögmætt í skoðanagrein, en inngangsyfirlýsingin um hlutlægni er villandi og skapar falskt jafnvægi sem endurspeglast ekki í efninu.
Fagleg atriði eru þó vel kynnt. Tilvísanir í sáttmála sambandsins (Rómarsáttmálann, Maastricht, Lissabon) eru sannreynanlegar og réttilega dagsettar. Fullyrðingin um „nánast samdóma álit sérfræðinga í stjórnskipunarrétti" um nauðsyn stjórnarskrárbreytinga er trúverðug en væri öflugri ef nafngreindur fræðimaður eða tiltekið álit væri nefnt. Umfjöllun um evru, eignamyndun í húsnæði og sveigjanleika hagstjórnar vísar til almennra þjóðhagfræðilegra sjónarmiða án þess að nefna tilteknar rannsóknir eða tölur. Fyrir skoðanagrein er þetta viðunandi, en höfundur fær ekki fullt traust á faglegu yfirbragði þegar hann vísar óljóst til „ýmissa þjóðhagfræðinga" án þess að nefna neinn. Á heildina litið er þetta rökstudd og vel skrifuð skoðanagrein, en lesandinn ætti að vita að hún er í raun röksemdafærsla gegn aðild, ekki hlutlaus yfirlitsgrein.