Já við fleiri verkfærum fyrir byggðir landsins
Skoðanagrein oddvita Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi sem færir byggðamál inn í umræðuna um ESB-aðild fimm dögum fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Höfundur nefnir tiltekna sjóði og stefnur ESB og gengur ekki lengra en að segja að aðild „gæti“ opnað ný tækifæri. Á móti vantar umræðu um hvort Ísland myndi í raun uppfylla skilyrði fyrir umtalsverðum byggðastuðningi.
Greinin er birt undir skoðanamerki Vísis og hagsmunir höfundar liggja fyrir: hún er kynnt sem oddviti Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi. Það er rétt gert og lesandinn getur lesið textann í því ljósi. Röksemdafærslan er líka óvenju hófstillt fyrir kosningagrein: höfundur segir sjálf að innganga myndi „ekki sjálfkrafa“ leysa byggðavanda Íslands og að fjárhæðir og útfærslur myndu ráðast af reglum ESB og samningsniðurstöðu. Sá fyrirvari styrkir trúverðugleikann.
Heimildagrunnurinn er þó þunnur á þeim stöðum þar sem hann skiptir mestu. Fullyrðingin um að Íslendingar borgi hæstu vexti í Evrópu og mest fyrir matarkörfuna er sett fram sem sjálfsögð staðreynd án tilvísunar í Eurostat, Seðlabankann eða annað sannreynanlegt; lesandinn getur ekki gengið úr skugga um hana innan greinarinnar. Lýsingar á ERDF og CAP eru réttilega tengdar við nafngreind kerfi ESB, en byggðakvótinn og íslenska byggðaáætlunin fá dóminn „bitlaus“ án þess að nokkrar tölur eða dæmi fylgi. Reynsla höfundar úr atvinnu- og byggðaþróun er nefnd sem röksemd, en persónuleg reynsla er ekki gögn.
Stærsta hugmyndafræðilega eyðan er þögnin um skilyrði fyrir stuðningi. Samheldnistefna ESB beinist einkum að svæðum undir tilteknum þröskuldi í landsframleiðslu á mann og Ísland er hátekjuland sem yrði að öllum líkindum nettó greiðandi í sambandið. Grein sem byggir alla röksemdafærsluna á fleiri „verkfærum í kistunni“ þarf að takast á við þá spurningu, ekki láta hana ósvaraða. Sama gildir um CAP: kostirnir eru taldir upp, en ekkert er sagt um þær breytingar á íslensku stuðningskerfi sem aðild myndi kalla á.
Niðurstaða: heiðarlega framsett málsvörn með viðurkenndum fyrirvörum og nafngreindum stefnum ESB, en veikt studdar tölulegar fullyrðingar og ein miðlæg ósvöruð spurning draga hana niður. Samhengið er skýrt vinstra megin: áhersla á opinbera fjárfestingu, langtímaáætlanir og jöfnun milli svæða.
