visir.is
2026-08-21 08:02
Hvaða Evrópusamband erum við að kjósa um?
Skoðanagrein lögmanns sem færir rök fyrir því að umræðan fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst horfi fram hjá því að Evrópusambandið sjálft sé í mótun. Höfundur byggir á nafngreindum og sannreynanlegum skjölum: Draghi-skýrslunni, ályktun Evrópuþingsins frá nóvember 2025, Competitiveness Compass, hvítbók um varnarmál, ReArm Europe og SAFE. Röksemdafærslan er varfærin en sleppir einni veigamikilli mótbáru.
Einkunn Vitans: 8/10
Mat Vitans
Vandlega heimildastudd skoðanagrein um framtíðarþróun ESB, með nafngreindum skjölum og varfærnum fyrirvörum. Sleppir þó því að sáttmálabreytingar krefjast samþykkis allra aðildarríkja.
Gagnrýni Vitans
Tilvísanaverkið er óvenju vandað fyrir skoðanagrein: höfundur nefnir skjölin með heiti og dagsetningum, tilgreinir 48. gr. 7. mgr. sáttmálans um Evrópusambandið þegar hann útskýrir passerelle-reglur og setur tölur um ReArm Europe og SAFE í samhengi við það hvaðan þær koma. Hann gætir sín líka á að ofselja ekki: tekur skýrt fram að breytingarnar hafi ekki verið samþykktar, að óvissan sé hvorki góð né slæm í sjálfu sér og að kosið sé um það hvort hefja eigi viðræður en ekki um aðild. Slík sjálfsögun er ekki sjálfgefin í kosningaskrifum og hún styrkir greinina.
Gallinn liggur í því sem ekki er sagt. Kjarnaröksemdin, að við vitum ekki í hvaða samband við værum að ganga, veikist verulega af þeirri staðreynd að grundvallarbreytingar á sáttmálunum krefjast einróma samþykkis og fullgildingar allra aðildarríkja, þar á meðal Íslands sem aðildarríkis. Höfundur nefnir einróma samþykki í svigagrein um passerelle en dregur aldrei þá augljósu ályktun sem lesandinn á kröfu á að fá að vega. Þá vantar samanburðinn við núverandi stöðu: innan EES tekur Ísland þegar upp stóran hluta regluverksins án atkvæðisréttar, og sú mótbára er hvergi tekin til umræðu. Greinin hefði orðið sterkari, ekki veikari, ef höfundur hefði mætt þessum tveimur mótrökum beint.