Kaupmáttur eftir húsnæðiskostnað 27% minni en fyrir fimm árum
Skoðanagrein fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður þar sem höfundur reiknar út þróun ráðstöfunartekna eftir húsnæðiskostnað frá 2021 og ber saman við Króatíu. Útreikningarnir eru óvenju vel merktir heimildum og forsendur eru gefnar upp. Fyrirsagnartalan sjálf, 27%, kemur hins vegar hvergi fram í textanum.
Greinin er birt sem skoðanaefni og verður metin sem slík, en fyrst það jákvæða: heimildamerkingar eru langt umfram það sem venjulegt er í aðsendum greinum. Launavísitala Hagstofunnar, skattþrep beggja ára, vaxtatölur frá Landsbankanum og Íslandsbanka, verðlagstölur króatísku hagstofunnar, Seðlabanki Evrópu. Höfundur gerir meira að segja það sem margir hagfræðimenntaðir álitsgjafar sleppa: hann útskýrir hvers vegna hann notar vísitölu neysluverðs án húsnæðis eftir að húsnæðisgreiðslan er dregin frá, og tekur fram að um sé að ræða samanburð á vaxtaumhverfi en ekki greiðsluferil sama láns. Hann afneitar líka beinlínis orsakasamhengi í Króatíudæminu. Þetta er heiðarleg framsetning forsendna.
Gallinn blasir samt við í fyrirsögninni. Talan 27% er hvergi leidd fram í meginmálinu; lesandinn fær 13 þúsund krónur í krónutölu og tvær vísitöluhækkanir, en útreikninginn sem skilar 27% verður hann að giska á sjálfur. Þegar öll grein hvílir á einni tölu á hún að vera sýnd, ekki gefin. Þá er dæmið byggt á tilbúnum launamanni sem tæki nýtt 50 milljóna lán í dag, en fasteignaverð hefur hækkað verulega á tímabilinu, svo óbreytt lánsfjárhæð lýsir í raun minni eign nú en 2021. Sá fyrirvari vantar.
Króatíusamanburðurinn er veikasti hlekkurinn í rökfærslunni, jafnvel þótt höfundur setji hann fram með fyrirvara. Eitt aðildarríki með mikinn launaviðjöfnuð gagnvart Vestur-Evrópu er valið úr hópi tuttugu, og launaþróun þar skýrist að stórum hluta af almennri tekjuviðjöfnun en ekki upptöku evru. Upphafskaflinn, þar sem verkalýðsforystunni er skipað „í sveit með ríkasta fólki landsins“, er hrein aðdróttun um hvatir án nokkurs rökstuðnings og dregur niður grein sem annars byggir á tölum. Niðurstaða: vandaðri en meðalskoðanagrein um sama efni, en fyrirsögnin lofar tölu sem textinn skilar ekki.
