Greinin er í raun einhliða viðtal við Evu Hauksdóttur, dóttur hinnar látnu, og gefur lesendum eingöngu hennar túlkun á úrskurði héraðsdóms. Þetta er verulegt jafnvægisvandamál í frétt sem fjallar um flókið lagalegt álitaefni, þ.e. hvort starfsleyfissviptingin teljist refsing í skilningi Mannréttindasáttmála Evrópu. Hvorki er leitað til lögmanns Skúla Tómass, héraðssaksóknara né óháðs lögfræðings sem gæti útskýrt regluna um tvöfalda refsingu. Fyrirsögnin endurspeglar afstöðu Evu en er sett fram án fyrirvara, sem skekkir framsetningu greinarinnar. Til jákvæðs má nefna að fréttin vísar til úrskurðar Héraðsdóms Reykjaness og nefnir ákvæði Mannréttindasáttmálans, auk þess sem vísað er til dóma Mannréttindadómstóls Evrópu sem héraðsdómur studdist við. Þetta gerir lesanda kleift að kynna sér grundvöll málsins sjálfstætt. Engu að síður hefði blaðamaður átt að hafa samband við sakborninginn eða verjanda hans og gefa honum færi á að tjá sig, enda er um alvarlega ákæru að ræða.

Greinin er í raun endursögn á útvarpstilkynningu Baldvins Þorsteinssonar og virkar sem kynningarefni fyrir nýjan sjóð Samherja. Þótt fjárhæðir og markmið sjóðsins séu tilgreind, og viðtalið á Bylgjunni sé nafngreind heimild, vantar í greinina nánast allt sem gerir hana að sjálfstæðri blaðamennsku. Enginn sérfræðingur á sviði fíknimeðferðar er spurður, engin sjónarmið frá meðferðaraðilum eða heilbrigðisyfirvöldum, og ekkert samhengi er gefið: hversu stórt er vandamálið, hversu miklu munar um 300 milljónir í fjárfestingar, og hvað segja þeir sem þegar starfa á þessu sviði? Tilvísunin í fyrri umfjöllun DV er viðurkenning á því að þetta er afleidd frétt, ekki frumfréttamennska. Framsetningin er jákvæð og ógagnrýnin; fyrirsögnin dregur fram persónulegt tilfinningaatriði úr viðtalinu sem festir lesandann við söguna frá sjónarhóli forstjórans. Þetta er í raun ómálefnaleg umfjöllun sem skilar hlutverki kynningartexta.

Greinin er birt sem ritstjórnarefni en er í raun kynningarefni fyrir greiddan viðtalsþátt á Brotkast. Einn viðmælandi fær allan vettvanginn og sjónarmið hans eru endursögð án nokkurrar gagnrýni eða mótvægis. Enginn hagfræðingur, enginn talsmaður ESB-aðildar, ekkert skjöl eða rannsóknir eru nefnd til stuðnings eða andmæla fullyrðingunum sem settar eru fram. Þegar Hermann segir til dæmis að eigin gjaldmiðill hafi „reynst Íslandi mikilvægur á áföllum" er þeirri fullyrðingu ekki mætt með neinu, ekki einu sinni vísun í hagfræðilega umræðu sem snýr að hinu. Sama á við um málflutning um „lýðræðishalla" ESB, skuldavanda evrusvæðisins og svo framvegis; allt er einhliða framsett sem staðreyndir frekar en sjónarmið eins manns.

Formið er viðtal, sem að jafnaði þarf ekki jafnvægi gagnvart utanaðkomandi aðilum. En hér er viðtalið ekki birt sem slíkt: lesandinn fær einungis endursögn á afstöðu viðmælanda, klædda sem fréttaefni undir merkjum „ritstjórnarefni". Sú framsetning gerir kröfu um að lesandinn viti hvers konar efni hann les. Þegar greinin lokast á auglýsingu um áskrift að Brotkast verður ljóst að tilgangurinn er markaðssetning, ekki upplýsingar. Fréttaverðmætið er nánast ekkert.

Þessi frétt vekur verulegar spurningar um sannreynanleika. Engin þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðildarviðræður hefur verið tilkynnt af íslenskum stjórnvöldum og dagsetningin 29. ágúst er ekki staðfest í neinum opinberum heimildum. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er nefnd sem utanríkisráðherra, sem er rétt, en engin íslensk heimild styður frásögnina af þessari tilteknu heimsókn eða þessum yfirlýsingum. Vísað er til „frétta Euro News" en ekkert nákvæmari tilvísun er gefin sem gerir lesandanum kleift að staðfesta efnið. Greinin er einhliða í þeim skilningi að engin gagnrýnin sjónarmið koma fram; enginn andstæðingur ESB-aðildar fær að tjá sig, engin stjórnarandstaða er rædd og engin umræða um þær alvarlegu deilur sem ESB-mál hafa vakið á Íslandi. Framsetningin er jákvæð gagnvart aðildarviðræðum, bæði í orðavali („absólút engu að tapa") og í lokaorðum greinarinnar þar sem hugsanleg aðild er sett fram sem styrkjandi fyrir lýðræði og samstöðu. Ef fréttaatburðurinn sjálfur á sér ekki stoð í raunveruleikanum er um alvarlegan ágalla að ræða. Jafnvel þótt litið sé fram hjá því vantar íslenska gagnaðila algjörlega úr myndinni.

Fréttinni til framdráttar er nafngreindur lögfræðingur, Dr. Hafsteinn Dan Kristjánsson, prófessor við Lagadeild HR, sem útskýrir lagalegan grundvöll úrskurðarins á skipulegan hátt. Engel-viðmiðin eru sett í samhengi og lesandinn fær greinargóða mynd af þeim lagalegu álitaefnum sem málið varðar. Jákvætt er einnig að blaðamaðurinn tilgreinir berum orðum að ekki hafi náðst í saksóknara, sem sýnir gagnsæi um takmarkanir fréttarinnar.

Helsti veikleiki er einmitt sá: greinin byggir alfarið á sjónarmiðum eins sérfræðings og engin önnur rödd kemur að. Ákæruvaldið fær ekki að svara, og þótt það sé skiljanlegt ef síminn var ekki svaraður, þá er niðurstaðan sú að lesandinn fær einhliða faglega túlkun. Einnig er rétt að benda á að úrskurðurinn sjálfur hafði ekki verið birtur þegar frétt var rituð, sem þýðir að umfjöllunin byggist á frásögn af niðurstöðunni en ekki á greiningu á rökstuðningi dómsins. Þetta er skiljanleg staða í fljótfréttum, en dregur úr sannreynanleika greinarinnar á birtingarstundu. Á heildina litið er þetta ásættanleg frétt sem gerir vel grein fyrir flóknu lagalegu álitaefni, en gagnsæið um að ákæruvaldið var ekki til viðtals er ekki nóg til að vega upp á móti því að lesandinn fær aðeins eina hlið málsins.

Fréttinni tekst að draga fram veigamikla mótsögn í ummælum utanríkisráðherra: hún sagði fyrr í mánuðinum við Vísi að staðfesting Jettens væri ekki í samræmi við samtöl sín við hann, en segir nú við Morgunblaðið að hún hafi aldrei talað við hann. Þetta er kjarni málsins og hefði átt að fá enn skýrari meðhöndlun. Greinin vísar í fyrri frétt Vísis sem grunn en nefnir ekki nákvæmlega hvaða orð Þorgerður notaði þá, sem gerir lesandanum erfiðara að meta hversu mikil mótsögnin er. Einnig er ónákvæmt að kalla Rob Jetten „forsætisráðherra Hollands"; hann er ráðherra í ríkisstjórn landsins en ekki forsætisráðherra, sem er Dick Schoof. Þetta er staðreyndavilla sem dregur úr trúverðugleika fréttarinnar.

Annar veikleiki er sá að engin ytri heimild er notuð til að staðfesta eða véfengja fullyrðingar Þorgerðar: hollensk stjórnvöld fá ekki að tjá sig, enginn sérfræðingur er spurður, og „kollegarnir" sem Þorgerður vísar til eru ónafngreindir og óstaðfestir. Greinin hefði orðið mun sterkari ef blaðamaður hefði leitað staðfestingar hjá skrifstofu Jettens eða hollenska þinginu. Vísun í franska utanríkisráðherrann er sömuleiðis ónákvæm og óstaðfest. Á heildina litið er þetta fréttnæm umfjöllun en hún skortir eftirgrennslan og staðreyndaskoðun.

Greinin gerir vel við grunnatriðin: heimild er nafngreind (Maskína), tímabil könnunar er tilgreint, fjöldi svarenda nefndur og skekkjumörk tilgreind. Samanburður við fyrri mælingar á árinu gefur lesandanum samhengi og sýnir þróun. Hins vegar er rétt að benda á að greinin tekur ekki fram að munurinn á flokkunum tveimur, 0,6 prósentustig, sé tölfræðilega ómarktækur, þótt skekkjumörkin séu nefnd; fyrirsögnin gefur til kynna skýran forgang sem gögnin styðja ekki. Einnig er vert að nefna að greinin er aðallega endursögn á niðurstöðum sem Vísir greindi frá, sem gefur til kynna að um er að ræða endurmiðlun fremur en sjálfstæða fréttaöflun. Fyrir hefðbundna könnunarfrétt er þetta samt nægilega vel unnið, þótt dýpri greining á ástæðum breytinga og viðbrögð flokkanna hefðu styrkt efnið.

Könnunin er nafngreind (Maskína) og sérfræðingurinn sem túlkar niðurstöðurnar er nafngreindur og viðurkenndur fagmaður, Ólafur Þ. Harðarson. Tölurnar eru skýrar og sannreynanlegar. Greinin er þó einróma í heimildum sínum; enginn fulltrúi flokka fær að tjá sig, hvorki úr Sjálfstæðisflokknum né Miðflokknum, þrátt fyrir að umfjöllunin snúist um verulega breytingu á fylgi þeirra beggja. Það er veikleiki, þótt hann sé algengur í fréttum af þessu tagi þar sem megináherslan er á tölur og fræðilega greiningu. Annað sem vert er að nefna: könnunarfræðilegar upplýsingar vantar, svo sem skekkjumörk og fjölda svarenda, en slíkt myndi efla trúverðugleika tölulegra fullyrðinga. Framsetningin er í meginatriðum hlutlaus; greinin leggur ekki dóm á flokkana heldur miðlar greiningu sérfræðingsins á hlutlægan og faglegan hátt. Ólafur nefnir sjálfur að munurinn milli Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar sé í raun enginn, sem dregur úr dramatík fyrirsagnarinnar. Á heildina litið er þetta heiðarleg og skýr frétt sem sinnir vel aðalhlutverki sínu, en hefði styrkt sig með svörum frá flokkum og grunnupplýsingum um könnunaraðferðafræði.

Greinin er í eðli sínu endurbirting á einu frumriti, bloggfærslu Jóns Bjarnasonar, og fer nánast ekkert út fyrir þau mörk. Engin tilraun er gerð til að afla sjálfstæðra heimilda: rýniskýrslur ESB eru nefndar án þess að þeim sé vísað beint, skriflegt svar ráðherrans er ekki birt og enginn viðmælandi frá framkvæmdastjórn ESB, frá samninganefnd Íslands eða frá fræðasamfélaginu er látinn koma að málinu. Þetta er verulegur veikleiki þar sem fjallað er um pólitískt umdeildan kafla í aðildarviðræðunum, þar sem fleiri en eitt sjónarhorn var til staðar. Fullyrðing Jóns um að svar hans hafi beinlínis leitt til opnunarskilyrða á landbúnaðarkaflanum er sterk orsaka- og afleiðingafullyrðing sem hefði þurft að staðfesta eða setja í samhengi með öðrum heimildum. Framsetningin er þannig að sjónarmið Jóns eru nánast lögð fram sem staðreyndir án gagnrýninnar rýni blaðamannsins. Greinin er merkt sem frétt en virkar frekar sem einhliða endurbirting á persónulegu sjónarmiði.

Greinin hefur skýra uppbyggingu og ber fram afmarkaða frétt: bakvaktir dýralækna eru ómannaðar á tilteknum svæðum. Tilkynning Matvælastofnunar er nafngreind og staðfest heimild, og formaður Dýralæknafélagsins kemur fram með nafni og titli. Launatölur eru nefndar í viðtalinu, þó þær séu áætlaðar af formanninum sjálfum frekar en studdar opinberum gögnum. Veikleikinn er einkum sá að enginn talsmaður stjórnvalda eða Matvælastofnunar fær að svara; lesandinn heyrir eingöngu rödd hagsmunaaðilans. Þegar fullyrt er að vaktasamningur sé „löngu úreltur" og launakjörin séu „í ömurlegu ástandi" væri eðlilegt að ráðuneyti eða stofnun fengi tækifæri til andsvara, til dæmis um hvort endurskoðun sé á dagskrá. Framsetningin hallar því nokkuð í átt að sjónarmiðum Dýralæknafélagsins. Að öðru leyti er fréttin vel afmörkuð og skýr í efnistökum, en skortur á gagnsjónarmiði dregur úr trúverðugleika hennar sem hlutlausrar umfjöllunar.