Hvaða áhrif hefði aðild að ESB á dómsvald á Íslandi?
Skýringarfrétt sem svarar spurningu úr lesendakalli um áhrif ESB-aðildar á dómsvald, birt daginn fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Uppbyggingin er skýr og lýsingin á Dómstóli ESB og EFTA-dómstólnum stenst, en aðeins ein heimild er nafngreind og enginn sérfræðingur kemur að efninu.
Ein nafngreind heimild í allri fréttinni: Evrópuvefurinn, og hún er notuð til að telja upp verkefni EFTA-dómstólsins. Allt annað, munurinn á bindandi forúrskurði og ráðgefandi áliti, umfang málaflokka, staða Hæstaréttar, er sett fram í eigin nafni fréttastofunnar án tilvísunar. Efnið er í meginatriðum rétt lýsing á stofnanaskipulaginu, en á degi fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um jafn umdeilt mál hefði mátt gera meira en að endursegja grunnstoðir.
Þyngsta einstaka fullyrðingin er sú að Hæstiréttur hafi „aldrei úrskurðað gegn áliti EFTA-dómstólsins“. Þetta er efnisleg, umdeilanleg staðhæfing um dómaframkvæmd sem lögfræðingar hafa deilt um, og hún er sett fram tvisvar sem staðreynd án nokkurrar tilvísunar. Hún er ekki sannreynanleg innan fréttarinnar sjálfrar. Einn nafngreindur Evrópuréttarfræðingur, hvort úr Háskóla Íslands, Háskólanum í Reykjavík eða frá EFTA-dómstólnum, hefði bæði stutt fullyrðinguna og lyft greininni upp úr uppflettitóni.
Stærsta efnislega gatið er stjórnskipulegt. Frétt um framsal dómsvalds sem nefnir orðið „framsal“ sleppir alveg umræðunni um hvort slíkt framsal krefjist breytinga á stjórnarskrá og hvar mörkin liggja samkvæmt 2. grein. Þetta er einmitt sá ágreiningur sem lesandi með þessa spurningu í huga vill fá útlistaðan.
Framsetningin er að mestu hlutlaus og fréttin gerir rétt í því að greina milli þess sem þegar gildir samkvæmt EES og þess sem breyttist við aðild. Lokasamantektin hallar hins vegar mjúklega í eina átt: að þar sem ESB-réttur hafi „þegar mikil áhrif“ sé breytingin fremur gráðubundin en grundvallarleg. Það er lögmæt túlkun, en það er túlkun, og hún er ekki merkt sem slík né mætt með gagnstæðu sjónarmiði um að skilin milli ráðgefandi álits og bindandi forúrskurðar séu einmitt eðlisbreyting.
Það sem greinin gerir vel: lesendakallið er raunverulegt eigið framtak, spurningin er skýrt afmörkuð og textinn forðast bæði hræðsluáherslur og fegrun. Þetta er nýtileg grunnfræðsla. Hún er einfaldlega þunn þar sem hún hefði þurft að vera þykkust.
