dv.is
2026-04-28 15:00
Örorkubætur kosta ríkissjóð tugi milljarða – Lítill en hækkandi hluti rennur til útlendinga
Greinin fjallar um heildargreiðslur ríkissjóðs í örorkubætur og hlut erlendra ríkisborgara, byggð á þingmálaskjölum: svari félags- og húsnæðismálaráðherra við fyrirspurn þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Tölur eru settar í samhengi við verðlagsbreytingar og sundurliðaðar eftir kyni, aldri og ríkisfangi.
Einkunn Vitans: 7/10
Gagnrýni Vitans
Heimildarkeðjan er skýr og gagnsæ: greinin byggir á opinberu þingsvarskjali ráðherra við fyrirspurn Diljár Mistar Einarsdóttur, og blaðamaðurinn vísar reglulega til þess hvaðan tölurnar koma. Það er jákvætt að blaðamaðurinn reiknar sjálfur út raunhækkun umfram verðlag og bendir á misræmi milli nafnvirðis og verðlagsþróunar, sem gefur lesandanum aukið samhengi. Einnig er ágætt að tekið er fram þegar eitthvað er óljóst í svari ráðherra, eins og hvort greiðslur til þeirra sem fengið hafa íslenskan ríkisborgararétt séu taldar með eða ekki.
Það sem veikir greinina er hins vegar nokkuð. Í fyrsta lagi skortir algjörlega rödd sérfræðinga eða annarra aðila sem gætu útskýrt af hverju greiðslur til erlendra ríkisborgara hafa hækkað hlutfallslega meira en heildargreiðslur; fjölgun erlendra ríkisborgara á Íslandi á tímabilinu er augljóst samhengi sem er ekki nefnt. Í öðru lagi er fyrirsögnin „Lítill en hækkandi hluti rennur til útlendinga" val sem leggur áherslu á útlendingaþáttinn, þótt hann sé aðeins lítill hluti þingsvaranna, sem fjölluðu einnig um kynjaskiptingu og aldursdreifingu. Þetta rammaverk leggur ákveðna áherslu sem endurspeglast ekki í gögnunum sjálfum, þar sem 95 prósent greiðslna fara til íslenskra ríkisborgara. Í þriðja lagi vantar umfjöllun um orsakir hækkunarinnar, svo sem fjölgun öryrkja almennt, breytingar á kerfinu eða lýðfræðilegar forsendur. Greinin er þó vandlega unnin hvað tölulegar upplýsingar varðar og heiðarleg um takmarkanir gagnanna.