Viltu hætta á samsekt í þjóðarmorði eða stríðsrekstri fyrir hagnað annarra?
Skoðunargrein gegn ESB-aðild þar sem höfundur teflir fram löngum keðjum fullyrðinga um lýðræðishalla, þýskan hergagnaiðnað og Úkraínu án þess að vísa í nokkur gögn. Greinin er birt undir skoðanamerki Vísis. Sumt í röksemdafærslunni er málefnalegt, en burðarvirkið er ósannreynanlegt og að minnsta kosti tvær kjarnafullyrðingar um stofnanir ESB standast illa skoðun.
Greinin er skoðunarefni og verður því metin á rökum, ekki á heimildajafnvægi. En jafnvel á þeim mælikvarða er athyglisverðast hversu margar staðreyndakenndar fullyrðingar bera greinina uppi án nokkurrar tilvísunar: 6 þingmenn af 720, 25 lönd sem vildu efnahagsaðgerðir gegn Ísrael, 8 til 14 milljarðar á ári í hervæðingarátak 2028, Ísland í tíu efstu Evrópuríkjum að kaupmætti. Þetta eru allt tölur sem hægt væri að sannreyna með einni tilvísun í Eurostat, ráðsniðurstöður eða fjárlagatillögur ESB. Höfundur kynnir sig sem Evrópufræðing og hefði því átt að vera í betri stöðu en flestir til að leggja slík gögn fram.
Tvær fullyrðingar veikja trúverðugleikann sérstaklega. Sú að von der Leyen hafi „aldrei verið kosin heldur ráðin“ lítur framhjá því að Evrópuþingið kýs forseta framkvæmdastjórnarinnar; um það má vissulega deila hversu lýðræðislegt ferlið er, en fullyrðingin eins og hún stendur er ónákvæm. Sömuleiðis er lýsingin á því hvernig frumvarp um vöktun rafrænna samskipta hafi verið „þrýst í gegn“ af framkvæmdastjórninni eftir að þingið hafði fellt það ekki í samræmi við það hvernig lagasetning ESB gengur fyrir sig. Verst er þó að höfundur bætir við sögusögn um að framkvæmdastjórnin hyggist selja upplýsingarnar og segir hana í sömu andrá óstaðfesta. Að birta ósannaða fullyrðingu og afsaka hana samtímis er retórískt vopn, ekki röksemd.
Það sem greinin gerir vel er að hún reynir að skilja innanlandsáhrif frá ytra samhengi og gefur andstæðum sjónarmiðum eftir í smáu: vaxtaumræðan er „góð og falleg hugsun“, gjaldmiðilsvandinn „vissulega vandi“. Samanburðurinn við Grikkland og áherslan á kaupmátt eru málefnaleg innlegg í kosningaumræðu. En yfirskriftin sjálf, sem stillir kjósendum upp við val um samsekt í þjóðarmorði, setur tóninn: lesandanum er boðin ein siðferðileg leið út úr greininni og engar millileiðir.
Við þetta bætist óvenju kærulaus frágangur, fjöldi innsláttarvillna og myndhverfing um lagasetningu sem enginn ritstjóri hefði átt að láta standa. Niðurstaða: skoðun sem hefði getað staðið á eigin fótum með fáum tilvísunum, en gerir það ekki.
