Þarftu að vita mikið um ESB til að kjósa 29. ágúst?
Skoðunargrein um komandi þjóðaratkvæðagreiðslu, birt undir efnisflokknum Skoðun en merkt fréttum í yfirskrift miðilsins. Höfundur segist óháð samtökum sem tengjast atkvæðagreiðslunni og setur greinina fram sem hlutlausa leiðsögn, en röksemdafærslan er ósamhverf og hallar afdráttarlaust í eina átt. Engar heimildir eru nefndar fyrir þeim fullyrðingum sem greinin byggir á.
Kjarni greinarinnar er orðræðubrella: höfundur endurskrifar JÁ sem „SJÁ“ og NEI sem „EKKI SJÁ“ og byggir svo alla framhaldsröksemdafærsluna á þeirri umritun. Þetta er lipurlega gert, en ekki hlutlaust. JÁ-kosturinn er lýstur sem áhættulítill og þekkingarlaus („þarf viðkomandi ekki að kynna sér ESB alveg strax til hlítar“), en NEI-kosturinn fylgir „ábyrgð og áhætta“ og krafa um að kynna sér málin „eins vel og hægt er“. Sá sem lýsir sig óháðan getur ekki lagt ólíkar upplýsingakröfur á kjósendur eftir því hvernig þeir hyggjast kjósa og kalla það leiðsögn.
Spurningalistinn styrkir þennan halla. Nær allar spurningarnar eru leiðandi í átt að aðild: gætu vextir lækkað, myndu sveiflur minnka, myndi framfærslukostnaður lækka, er líklegt að EES-samningurinn haldi. Áhyggjuefni NEI-hliðarinnar eru nefnd í einni upptalningu og afgreidd með hvatningu um að spyrja netið; þeim er ekki umbreytt í jafn opnar spurningar. Höfundur nefnir sjálf réttilega að báðar herferðir byggi að stórum hluta á getgátum, sem er heiðarleg athugun, en greinin fylgir eigin varnaðarorðum illa eftir.
Ráðleggingin um að nota gervigreind til að afla sér upplýsinga fyrir sögulega þjóðaratkvæðagreiðslu er sérkennileg í grein sem hvetur um leið til varkárni gagnvart áhrifaaðgerðum og til að rekja allt til frumheimilda. Þar hefði höfundur getað vísað á Alþingi, utanríkisráðuneytið, samningsgögn frá viðræðunum 2009 til 2013 eða opinberar greiningar; ekkert af því er nefnt. Sem skoðanaskrif er greinin læsileg og opnar gagnlegar spurningar, en yfirlýst óhlutdrægni stangast á við framsetninguna, og það dregur matið niður.
