Þorsteinn Siglaugsson skrifar: Hvað um fullveldi þitt?

Greinin er birt sem aðsend skoðun og verður metin sem slík: á rökfærslunni, ekki á heimildajafnvægi. Þá er rétt að byrja á því sem höfundur gerir vel. Hann nefnir Elítu-rannsókn stjórnmálafræðideildar Háskóla Íslands, bók Hauks Arnþórssonar um Alþingi, árlegar réttarríkisskýrslur framkvæmdastjórnar ESB, 47. grein sáttmálans um grundvallarréttindi og tilskipun um vernd uppljóstrara. Þetta eru allt tilvísanir sem lesandi getur flett upp. Höfundur gætir sín líka á að takmarka fullyrðingar sínar: hann tekur skýrt fram að 47. greinin eigi aðeins við þegar réttindi samkvæmt ESB-rétti séu undir, og að framkvæmdastjórnin verði ekki „almenn kærunefnd yfir íslenskri stjórnsýslu“. Það er heiðarlegt.

Gatið er hins vegar stórt og blasir við. Ísland er þegar aðili að EES, lýtur eftirliti ESA og lögsögu EFTA-dómstólsins, og innleiðir stóran hluta þess regluverks sem höfundur telur til kosta. Sterkasta mótbáran við röksemdafærslunni er einmitt sú að ytra aðhaldið sé þegar til staðar að verulegu leyti, og að spurningin snúist um viðbótina, ekki um valið milli einangraðrar innlendrar stjórnsýslu og evrópsks réttarkerfis. Að nefna þetta ekki einu orði veikir greinina meira en nokkuð annað. Sömuleiðis er ekki minnst á að réttarríkiseftirlit ESB hefur sætt gagnrýni fyrir hægagang og takmarkaðan slagkraft gagnvart aðildarríkjum sem hafa gengið lengst í að grafa undan dómstólum sínum.

Ein fullyrðing sker sig úr: að í íslenskri stjórnsýslu og réttarkerfi skipti „oft ekki síst hvert kyn þitt er“. Þetta er þung staðhæfing sem stendur ein og óstudd. Elítu-rannsóknin sem vísað er til lýsir samþjöppun valds og tengslaneti, ekki niðurstöðum einstakra stjórnsýslumála eftir kyni. Höfundur hefði annaðhvort átt að rökstyðja þetta eða sleppa því.

Niðurstaða: læsileg og vel uppbyggð röksemdafærsla með óvenju áþreifanlegum tilvísunum fyrir aðsenda grein, en sniðgengur augljósustu mótbáruna og leyfir sér eina óstudda staðhæfingu. Traust skoðanaskrif, ekki framúrskarandi.