Tölfræði ráðherra um lambakjöt röng
Frétt sem tekur staðhæfingar atvinnuvegaráðherra um lambakjötsverð til athugunar með opinberum tölum Hagstofunnar og viðtali við formann deildar sauðfjárbænda. Heimildir eru nafngreindar og sannreynanlegar, en ráðherrann sjálf fær ekkert færi á að skýra tölur sínar og fréttin prófar aldrei þriggja ára viðmiðið sem hún vísaði til.
Sterkasta hlið fréttarinnar er að hún gerir það sem of sjaldan er gert: hún ber tölu úr Facebook-færslu ráðherra saman við opinber gögn Hagstofu Íslands og setur mótsvarandi hlutföll fram beint í textanum, 11,2% verðlagshækkun, 11,5% á lambakjöti út úr búð og 12,3% til bænda frá mars 2024. Lesandinn getur gengið að þessum tölum sjálfur. Þar að auki er hér unnið frumefni: rætt við Eyjólf Ingva Bjarnason undir nafni, með beinum tilvitnunum og eftirfylgnispurningu.
Gallinn er hins vegar tilfinnanlegur. Fyrirsögnin fullyrðir að tölur ráðherra séu rangar, en ráðherrann er hvergi spurður hvaðan tölurnar séu komnar; í brauðtextanum er varlegar sagt að þær „virðist ekki eiga við rök að styðjast“. Það er misræmi milli fyrirsagnar og efnis, og þegar frétt fullyrðir að nafngreindur ráðherra fari með rangfærslur er lágmarkskrafa að leitað sé svara hjá henni eða að fram komi að það hafi verið reynt.
Þá er greiningin sjálf ófullgerð. Færslan sem vitnað er í talar um 17% hækkun umfram verðbólgu „á síðustu þremur árum“, en fréttin miðar eingöngu við mars 2024. Blaðamaðurinn hefði getað reiknað þriggja ára tímabilið líka og þannig sýnt hvort ólíkt viðmið skýri mismuninn. Loks er ónefnt að Bændasamtökin eru hagsmunaaðili í þessu tiltekna máli, þótt formaðurinn tali skýrt og efnislega.
Niðurstaða: gagnleg og að hluta vel unnin sannreyning sem stendur á sannreynanlegum gögnum, en aðilinn sem sakaður er um rangfærslur fær ekki að svara og lykilviðmiðið er látið ósnert. Það dregur hana niður úr því sem hún hefði getað orðið.
