Umræðan í aðdraganda kosninga
Skoðanagrein á Vísi þar sem eftirlaunakennari rekur klassískar aðferðir áróðurs og heimfærir þær á nei-hliðina í ESB-þjóðaratkvæðagreiðslunni. Greinin vísar í eina nafngreinda og sannreynanlega heimild, grein Torbens Foss í Morgunblaðinu, en fellur sjálf í þá gryfju sem hún gagnrýnir þegar hún afgreiðir andstæð sjónarmið með skopstælingu í stað röksemda. Ritstjórnarleg athugasemd höfundar eða yfirlesara stendur óhreinsuð inni í textanum.
Greinin er birt undir skoðanamerki, og það skal metið á forsendum röksemdafærslu en ekki heimildajafnvægis. Byrjum samt á því sem blasir við: inni í miðjum texta stendur „[BH1]“ og neðst í greininni birtist tilheyrandi athugasemd, „eitthvað er sagt nógu oft fer fólk að trúa“. Þarna hefur vinnuskjal ratað óbreytt í birtingu. Þetta er lítið atriði efnislega en það segir sitt um yfirlestur á skoðanadálki fjölmiðils dögum fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu.
Sterkasti hluti greinarinnar er miðkaflinn. Höfundur nafngreinir heimild sína: grein Torbens Foss, fyrrverandi samningamanns Noregs, í Morgunblaðinu, með fyrirsögn og dagsetningu. Lesandi getur flett henni upp og metið sjálfur. Það er meira en margir skoðanahöfundar gera í þessari umræðu og á að teljast höfundi til tekna.
En ályktunin sem dregin er af heimildinni heldur ekki. Af því að Noregur fékk varanlega undanþágu í samningnum 1994, og af því að Ísland hafi undanþágu um eignarhald samkvæmt EES, dregur höfundur þá ályktun að „allar áhyggjur af þeim málum ættu því að vera óþarfar“. Þar hoppar hann yfir kjarna deilunnar: staða innan EES og staða eftir aðild eru ekki það sama, og samningur sem Norðmenn höfnuðu fyrir rúmum þremur áratugum segir takmarkað um samningsstöðu Íslands í dag. Höfundur hefði getað svarað mótrökunum. Í staðinn lýsir hann þau óþörf.
Alvarlegasti veikleikinn er innra ósamræmi. Fyrri helmingur greinarinnar er ágæt lýsing á því hvernig tilfinningaáróður, klifun og skrumskæling andstæðingsins virka. Seinni helmingurinn beitir nákvæmlega þessum aðferðum: nei-hliðin er teiknuð upp sem fólk sem óttast reiði Trumps, trúir því að ESB steli rafmagninu um sæstreng og vilji slökkva á ofnunum fram í október. Enginn nafngreindur andstæðingur er látinn tala fyrir sínum málstað í eigin orðum. Höfundur segir sjálfur að rök gegn aðild „eigi að koma fram og vera rædd“, sem er heiðarlega sagt, en hann ræðir ekki eitt einasta þeirra. Sá sem gagnrýnir skrumskælingu verður að standast eigin mælikvarða.
Rökstuðningur fyrir já-inu er sömuleiðis þunnur. Átta liða listi, innri markaður, fjórfrelsi, Schengen, matvælaöryggi og svo framvegis, er talinn upp án útskýringar. Þar er líka rökvilla sem höfundi hefði verið í lófa lagið að forðast: hann nefnir Horizon og samstarfsáætlanir ESB sem ástæðu fyrir aðild, án þess að nefna að Ísland tekur þegar þátt í þeim á grundvelli EES. Þar með er dæmið sem á að styðja aðild í raun dæmi um það sem þegar fæst án hennar.
Sem innlegg í kosningaumræðu er greinin læsileg og höfundur gerir grein fyrir eigin afstöðu án feluleiks. Sem röksemdafærsla er hún hins vegar sjálfri sér ósamkvæm og lokar á þau mótrök sem hún segist vilja fá fram.
