visir.is
2026-04-07 07:02
Þeir vissu sannleikann en seldu okkur efasemdir
Skoðanagrein eftir loftslagssinnaðan höfund sem rekur sögu ExxonMobil um þekkingu fyrirtækisins á loftslagsbreytingum og meinta blekkingu almennings. Greinin vísar í ritrýnda rannsókn í Science og tengir umræðuna við íslenskt samhengi með gagnrýni á bókina Hitamál eftir Frosta Sigurjónsson. Höfundur lýsir sér sem meðlimi loftslagshópsins París 1,5.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Vel heimildarstudd skoðanagrein um loftslagssögu Exxon, en alvarlegasta ásakanin, gegn bókinni Hitamál, er óstudd tilvitnunum eða dæmum.
Gagnrýni Vitans
Sem skoðanagrein er þetta metið á forsendum rökfærslu og heiðarleika, ekki jafnvægis heimilda. Styrkur greinarinnar er sá að höfundur vísar í nafngreinda ritrýnda rannsókn (Supran o.fl. 2023 í Science) og gefur upp fulla heimild neðanmáls, auk þess sem bókin Merchants of Doubt er nefnd sem ítarefni. Tölulegar fullyrðingar um 0,2 gráður á áratug og 83% nákvæmni spálíkana eru þannig rekjanlegar. Gagnsæi höfundar um eigin hagsmuni er einnig til fyrirmyndar: hann segist vera í París 1,5 hópnum.
Á hinn bóginn eru nokkrir veikleikar í rökfærslunni. Alvarlegustu ásakanirnar beinast að bókinni Hitamál eftir Frosta Sigurjónsson, þar sem höfundur heldur því fram að þar séu „sömu frasarnir" og olíuiðnaðurinn notaði, en færir engin tilvitnun eða dæmi úr bókinni sjálfri til sönnunar. Þetta er verulegur veikleiki; ásakanir um að nafngreindur einstaklingur endurvinnsli áróðursefni olíufyrirtækja krefjast betri rökstuðnings en samlíkingar. Auk þess er yfirfærslan frá Exxon yfir á íslenska umræðu algjörlega órökstudd með heimildum. Fullyrðingin um að „fingraför" herferðar Exxon sjáist í íslenskum kommentakerfum er eingöngu mat höfundar, stutt engum gögnum. Rökfærslan hefði styrkst verulega ef höfundur hefði nefnt a.m.k. eitt dæmi úr Hitamálum sem hann telur samsvara skjölum Exxon, í stað þess að ætlast til þess að lesandinn treysti samlíkingunni blindandi.
