visir.is
2026-08-07 15:46
Bæjarstjórnarmyrkrið: Þegar einokunarleyfishafinn gat ekki kveikt ljósið
Skoðanagrein eftir Arnar Sigurðsson, meðeiganda vínbúðarinnar Santé, þar sem hann dregur sögulega samsvörun milli gaseinokunar Reykjavíkur 1917 og áfengiseinokunar ÁTVR í dag. Greinin notar fréttaklausu frá 1917 og sögulegt samhengi til að rökstyðja að einokunarkerfi sem sinna ekki hlutverki sínu gefi af sjálfu sér eftir. Hagsmunatengsl höfundar eru skýrt greind í lok greinar.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel rituð skoðunargrein þar sem meðeigandi Santé dregur sögulega samsvörun milli gaseinokunar 1917 og ÁTVR. Hagsmunatengsl skýr, en samanburðurinn einsleitur.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og höfundur lýsir hagsmunatengslum sínum skýrt; hann er meðeigandi Santé sem er beinlínis aðili í þeirri áfengisverslunarsögu sem hann fjallar um. Það er til fyrirmyndar og gerir lesandanum kleift að vega rökin á eigin forsendum. Söguleg frásögnin um Landstjörnuna og gaseinokun veturinn 1917 er vel sögð og vísar í sannreynanlegar heimildir: fréttaklausu úr blaði frá 1917 og viðtal við Pál Einarsson borgarstjóra, hvort tveggja sýnt sem ljósmyndir af upprunalegu efni. Þetta styrkir trúverðugleika sögulegrar umfjöllunar.
Það sem veikir greinina sem röksemdafærslu er hversu óskilyrðislaust samsvörunin er dregin milli gaslýsingar 1917 og áfengiseinokunar 2026. Forsendurnar eru ólíkar á margvíslegan hátt: almannaheilbrigðisrök fyrir áfengiseinokun eru ekki þau sömu og efnislegur kolaskortur, og samanburðurinn er settur fram sem „lögmál" frekar en söguleg líking. Engin rök gegn einokun áfengis eru metin á eigin forsendum; andstæðu sjónarmiðin eru aðeins dregin fram sem „hagsmunaöfl sem ráða hilluplássi ÁTVR" sem „vara þjóðina við einyrkjum". Þetta er réttmæt retorísk aðferð í skoðunargrein, en hugvitssemi sögulegrar samlíkingar dregur athyglina frá þeirri staðreynd að höfundur velur sér þægilegustu samanburðarpunktana. Að meta greinina sem skoðunargrein er rökstuðningurinn skarpur og vel ritaður; veikleikinn er einróma framsetning sem gefur lesandanum litla ástæðu til að efast.