visir.is
2026-08-05 08:03
Yfir 2.000 til 3000 milljarða tap á 15 - 17 árum – og enginn ber ábyrgð
Skoðanagrein byggingaverkfræðings sem leggur saman áætlað tap ríkissjóðs og skattgreiðenda á áratugum og kennir kerfisbundnu eftirlitsleysi um. Höfundur vísar í fimm opinberar skýrslur en fjölmargar lykilfullyrðingar, sérstaklega tölulegar, eru höfundarins eigin áætlanir sem erfitt er að rekja til ákveðinna heimilda.
Einkunn Vitans: 5/10
Mat Vitans
Skoðanagrein leggur saman áætlað tap ríkissjóðs í þúsundum milljarða en tölurnar eru að mestu leyti órekjanlegar áætlanir höfundar, ekki staðreyndir úr skýrslunum sem vísað er í.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun, og höfundur er nafngreindur sem byggingaverkfræðingur; hún ber því að meta á forsendum rökstuðnings og heiðarleika í meðferð gagna. Styrkur greinarinnar er sá að hún vísar í raunverulegar opinberar skýrslur: skattsvikaskýrsluna frá 2005, Aflandsskýrsluna, Milliverðlagningarskýrsluna og Rannsóknarskýrslu Alþingis. Þetta gefur ramma sem lesandi getur athugað sjálfur. Höfundur viðurkennir einnig takmarkanir sinna eigin talna, sem er til bóta.
Veikleikar eru hins vegar verulegir á mörgum stöðum. Heildarfjárhæðirnar, 3.000 milljarðar og þar fram yfir, virðast að verulegu leyti vera höfundarins eigin samlagning mismunandi flokka taps sem hann sjálfur skilgreinir og áætlar; aðferðafræðin er hvergi útlistuð. Fullyrðingin um „25 til 30.000 þúsund fjölskyldur" sem misstu heimili eða sparifé í hruninu er óskilgreind og óheimilduð, og stærðargráðan (sem gæti vítt hvar sem er frá 25 til 30 milljónum fjölskyldna samkvæmt bókstaflegri lestri) virðist vera innsláttarvilla sem dregur úr trausti á meðferð talna. Áætlun um „árlegt tap" á bilinu 150 til 180 milljarðar er ekki tengd neinum tilteknum útreikningi eða heimildum, þótt höfundur nefni að hún sé „aðlöguð" frá gömlu skýrslunni; slík aðlögun krefst gagnsæis um forsendur. Lokahlutinn, þar sem ESB-aðild er sett fram sem hugsanleg lausn, kemur nokkuð úr þurru og er vægast sagt umdeild pólitísk niðurstaða sem höfundur túlkar ekki sem sína skoðun heldur sem „lögmæta spurningu"; þar er framsetningin ósanngjörn gagnvart þeim sem telja innlent eftirlit fullnægjandi. Í heildina er hugmyndin á bak við greinina skýr og ákveðin góðvild liggur að baki, en gæði rökstuðningsins eru ójöfn: tölur eru settar fram sem næstum staðreyndir þegar þær eru í raun lausar áætlanir, og höfundur gerir ekki skýran greinarmun á sínum eigin útreikningum og þeim sem koma beint úr skýrslunum.