Sjávarútvegsfyrirtæki styrkja nei-hreyfinguna og öfgahægri öfl í Evrópu
Fréttin endurvinnur rannsókn hollenska miðilsins Follow the Money um styrki íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja og útgáfufyrirtækis til Brexit-tengdra hugveita og flokkahópa. Heimildin er nafngreind og tölur tilgreindar, en engin viðbrögð eru sótt til þeirra fyrirtækja og einstaklinga sem nafngreindir eru, og fyrirsögnin gengur lengra en efni greinarinnar styður.
Fyrirsögnin lofar meira en greinin afhendir. Þar er sagt í nútíð að sjávarútvegsfyrirtæki „styrki“ nei-hreyfinguna og öfgahægri öfl, en í brauðtextanum eru þau framlög sem tilgreind eru dagsett á árunum 2014 til 2017 og runnu til ACRE, New Direction, ADDE og IDDE. Hvergi er sýnt fram á hverjir fjármagna nei-herferðina hér heima, hversu miklu eða hvenær. Þetta er ekki smávægilegt: kjarnatengingin sem fyrirsögnin byggir á er einfaldlega ekki rakin í fréttinni sjálfri.
Alvarlegasti veikleikinn er samt jafnvægið. Hér eru nafngreind fyrirtæki, Brim, Ísfélagið og Almenna bókafélagið, auk nafngreinds eiganda, sett í samhengi við „öfgahægri öfl“. Slíkar ásakanir kalla á að viðkomandi fái færi á svari, og ekkert bendir til að eftir því hafi verið leitað. Ekki er heldur talað við Áfram Ísland, Miðflokkinn eða Follow the Money sjálfan um aðferðafræðina. Fréttin flytur boðskap annars miðils fremur en að fjalla um hann.
Heimildakeðjan er að minnsta kosti gagnsæ. Follow the Money er nafngreindur, sagt er að greiningin byggi á fyrirtækjaskrá Skattsins, og fjárhæðir eru tilgreindar í evrum og krónum með ártölum. Lesandi getur í grundvallaratriðum flett upprunanum upp. En ekkert í fréttinni bendir til sjálfstæðrar staðfestingar; hvorki uppflettingar í fyrirtækjaskrá né í opinberum gögnum Evrópuþingsins um framlög til flokkahópa, sem eru opin og aðgengileg.
Framsetningin er lituð á fleiri stöðum. Að telja Repúblikanaflokk Bandaríkjanna og Likud upp sem „róttæka hægriflokka“ er ritstjórnarleg túlkun sem er borin fram sem staðreynd, og upptalningin þjónar þeim tilgangi að tengja íslensk sjávarútvegsfyrirtæki við aðila sem þau eiga engin skjalfest tengsl við samkvæmt greininni sjálfri. Sama gildir um sjálfvirka notkun hugtaksins „öfgahægri“ um ADDE án nokkurs rökstuðnings.
Það sem blaðamaðurinn hefði getað gert er beinlínis augljóst: hringt í tvö til þrjú fyrirtæki, sótt eina uppflettingu í opinberar skrár og skilið á milli þess sem gerðist fyrir áratug og þess sem er að gerast núna. Þá hefði þetta orðið sjálfstæð frétt í stað endurvinnslu.
